{"id":7495,"date":"2026-03-19T10:24:58","date_gmt":"2026-03-19T09:24:58","guid":{"rendered":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/?p=7495"},"modified":"2026-03-19T10:48:16","modified_gmt":"2026-03-19T09:48:16","slug":"empatia-nad-rzeka-jak-code-for-blue-zmienia-spojrzenie-uczniow-na-wode-i-srodowisko-wywiad","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/eng\/blog\/empatia-nad-rzeka-jak-code-for-blue-zmienia-spojrzenie-uczniow-na-wode-i-srodowisko-wywiad\/","title":{"rendered":"Empathy by the River: How Code for Blue Is Changing Students\u2019 Perspective on Water and the Environment (Interview)"},"content":{"rendered":"

W\u00a0Krakowie\u00a0uczniowie\u00a0wyruszaj\u0105\u00a0na\u00a0spacer po\u00a0ulicach, kt<\/span><\/b>\u00f3<\/span><\/b>re kiedy\u015b by\u0142y korytem rzeki, ucz\u0105 si\u0119, \u017ce ka\u017cda kropla wody ma znaczenie, i odkrywaj\u0105, \u017ce ich dzia\u0142ania naprawd\u0119 mog\u0105 <\/span><\/b>co<\/span><\/b>\u015b zmieni\u0107. Justyna Witek, nauczycielka z Mi\u0119dzykulturowej Szko\u0142y Podstawowej Otwarty \u015awiat im. Fryderyka Chopina w Krakowie opowiada o Code for Blue \u2013 programie Fundacji Code For Green, kt<\/span><\/b>\u00f3<\/span><\/b>ry nie tylko uczy o wodzie, ale przede wszystkim rozwija empati\u0119, sprawczo\u015b\u0107 i wsp\u00f3\u0142prac\u0119 w\u015br<\/span><\/b>\u00f3<\/span><\/b>d\u00a0m\u0142odych\u00a0ludzi,\u00a0pokazuj\u0105c,\u00a0\u017ce\u00a0prawdziwa\u00a0nauka\u00a0zaczyna\u00a0si\u0119\u00a0poza\u00a0murami\u00a0szko\u0142y.<\/span><\/b>\u00a0<\/span><\/h3>\n

Z\u00a0Justyn\u0105\u00a0Witek\u00a0rozmawia\u0142a\u00a0Iwona\u00a0Danilewicz.<\/b>\u00a0<\/em><\/p>\n

Zrozumienie za\u0142o\u017ce\u0144 programu Code For Blue w edukacji z perspektywy osoby doros\u0142ej r\u00f3\u017cni si\u0119 od punktu widzenia m\u0142odzie\u017cy. Czy napotka\u0142a\u015b trudno\u015bci w wyt\u0142umaczeniu tej perspektywy uczniom?<\/span><\/b>\u00a0<\/span><\/p>\n

Justyna\u00a0Witek:<\/span><\/i> Uwa\u017cam, \u017ce programy takie jak ten maj\u0105 ogromne znaczenie, przede wszystkim dlatego, \u017ce s\u0105 sp\u00f3jne z nowymi trendami edukacyjnymi. Chodzi mi przede wszystkim o nauk\u0119 przez do\u015bwiadczenie, realizowan\u0105 w d\u0142ugofalowych projektach opartych na wsp\u00f3\u0142pracy \u2013 zar\u00f3wno mi\u0119dzy uczniami, jak i mi\u0119dzy nauczycielami.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Ten\u00a0projekt\u00a0wyr\u00f3\u017cnia\u00a0si\u0119\u00a0przede\u00a0wszystkim\u00a0bardzo\u00a0silnym\u00a0rozwijaniem\u00a0empatii.\u00a0Spotykam\u00a0si\u0119\u00a0po\u00a0raz\u00a0pierwszy\u00a0z\u00a0programem, w\u00a0kt\u00f3rym\u00a0empatia\u00a0jest\u00a0kluczowym\u00a0czynnikiem\u00a0decyduj\u0105cym\u00a0o\u00a0realizacji\u00a0ca\u0142ego\u00a0projektu. To\u00a0dla\u00a0mnie\u00a0wyj\u0105tkowo\u00a0innowacyjne\u00a0podej\u015bcie.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Program uzupe\u0142nia, a w pewnym sensie wyznacza, obecny trend edukacyjny, o kt<\/span>\u00f3<\/span>rym\u00a0cz\u0119sto\u00a0rozmawiamy\u00a0na\u00a0konferencjach.\u00a0Obecnie\u00a0w\u00a0dyskusjach\u00a0nad\u00a0podstaw\u0105\u00a0programow\u0105, ale\u00a0tak\u017ce\u00a0w\u015br<\/span>\u00f3<\/span>d\u00a0nauczycieli\u00a0przedmiot<\/span>\u00f3<\/span>w przyrodniczych, pojawia si\u0119 kwestia, \u017ce dzieci cz\u0119sto dobrze znaj\u0105 teori\u0119 \u2013 potrafi\u0105 opisa\u0107 budow\u0119 kom<\/span>\u00f3<\/span>rki\u00a0zwierz\u0119cej\u00a0czy\u00a0ro\u015blinnej,\u00a0wiedz\u0105, jak\u00a0wygl\u0105daj\u0105\u00a0mikroorganizmy\u00a0pod\u00a0mikroskopem.\u00a0Natomiast\u00a0ich\u00a0wiedza\u00a0o\u00a0otaczaj\u0105cym\u00a0\u015bwiecie\u00a0jest\u00a0ograniczona\u00a0\u2013\u00a0nie\u00a0potrafi\u0105\u00a0nazwa\u0107\u00a0rzek\u00a0w\u00a0swojej\u00a0okolicy\u00a0ani\u00a0powiedzie\u0107<\/span>, sk<\/span>\u0105d\u00a0bierze\u00a0si\u0119\u00a0woda\u00a0w\u00a0kranie.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Program\u00a0<\/span>Code for Blue wype\u0142nia t\u0119 luk\u0119. Pokazuje dzieciom sens nauki, \u017ce wiedza ma zastosowanie w realnym, lokalnym \u015bwiecie, a nie tylko w ksi\u0105\u017ckach czy internecie. Uczy \u015bwiadomo\u015b<\/span>ci,\u00a0<\/span>\u017ce funkcjonuj\u0105 nie tylko jako obywatele globalnej wioski, ale tak\u017ce jako mieszka\u0144cy konkretnego miasta, dzielnicy, szko\u0142y i lokalnego \u015brodowiska. To pe\u0142nowymiarowy outdoor learning.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Jakie\u00a0momenty\u00a0programu\u00a0Code for Blue\u00a0by\u0142y\u00a0dla\u00a0Ciebie\u00a0i\u00a0uczni\u00f3w\u00a0najwa\u017cniejsze? Co\u00a0najbardziej\u00a0zapad\u0142o\u00a0Wam w\u00a0pami\u0119\u0107\u00a0w\u00a0pracy\u00a0nad\u00a0projektem?<\/span><\/b>\u00a0<\/span><\/p>\n

Zaprosi\u0142am do projektu klas\u0119, z kt<\/span>\u00f3<\/span>r\u0105 wcze\u015bniej pracowa\u0142am przy zwinnych narz\u0119dziach, bo mieli ju\u017c pewne do\u015bwiadczenie z metod\u0105 EduScrum. Zwinne zarz\u0105dzanie projektem nie by\u0142o im obce, ale prawdziwy prze\u0142om nast\u0105pi\u0142 na prze\u0142omie listopada i grudnia. To wtedy w uczniach faktycznie \u201euruchomi\u0142a si\u0119\u201d <\/span>empatia.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Dzisiaj s\u0142owo \u201eempatia\u201d jest powszechnie u\u017cywane i dzieci wiedz\u0105, \u017ce nale\u017cy by\u0107 empatycznym wobec innych ludzi. Jednak rzadko pojawia si\u0119 narracja, \u017ce empatia powinna dotyczy\u0107 tak\u017ce przyrody i sytuacji \u015brodowiskowych. W tym projekcie najwa\u017cniejszy moment wynika\u0142 w\u0142a\u015bnie ze zmiany w uczniach \u2013 z ich postrzegania \u015bwiata.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

By\u0142o to podczas spaceru w terenie, w miejscach, gdzie kiedy\u015b p\u0142yn\u0119\u0142a rzeka, gdzie wida\u0107 namacalne, infrastrukturalne \u015blady po niej. Patrzenie, jak dzieci otwieraj\u0105 oczy i serca, by\u0142o dla mnie ogromnym prze\u017cyciem \u2013 pojawia\u0142<\/span>o si<\/span>\u0119\u00a0wzruszenie\u00a0zar<\/span>\u00f3<\/span>wno\u00a0w\u00a0nich, jak\u00a0i\u00a0w\u00a0nas,\u00a0nauczycielach.\u00a0Zrozumia\u0142y, jak\u00a0du\u017c\u0105\u00a0ingerencj\u0119\u00a0cz\u0142owiek\u00a0wprowadza\u00a0w\u00a0\u017cycie\u00a0rzeki\u00a0i\u00a0\u017ce\u00a0dzia\u0142ania, kt<\/span>\u00f3<\/span>re\u00a0podejmujemy\u00a0dzi\u015b\u00a0\u2013\u00a0budowa\u00a0osiedli, most<\/span>\u00f3<\/span>w,\u00a0k\u0142adek\u00a0czy\u00a0chodnik<\/span>\u00f3<\/span>w \u2013 maj\u0105 d\u0142ugofalowe konsekwencje dla przyrody, cz\u0119sto nie\u015bwiadomie niszczymy to, co \u017cyje obok nas.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

To do\u015bwiadczenie by\u0142o dla mnie dowodem, \u017ce empatii nie da si\u0119 w pe\u0142ni wykszta\u0142ci\u0107 w klasie \u2013 trzeba wyj\u015b\u0107 w teren. Spacer po prawdziwym \u015brodowisku, realne spotkanie z natur\u0105, pokazanie skutk\u00f3w ludzkich dzia\u0142a\u0144 \u2013 to jest lekcja, kt\u00f3ra zostaje na ca\u0142e \u017cycie.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Dla mnie to by\u0142 najistotniejszy moment \u2013 wybudzenie empatii wobec przyrody i zrozumienie zwi\u0105zku cz\u0142owieka z lokalnym \u015brodowiskiem. <\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Z\u00a0jakimi\u00a0wyzwaniami\u00a0lub\u00a0trudno\u015bciami\u00a0spotkali\u015bcie\u00a0si\u0119\u00a0w\u00a0trakcie\u00a0pracy\u00a0nad\u00a0projektem?\u00a0Jakie\u00a0dzia\u0142ania\u00a0pomog\u0142y\u00a0Wam\u00a0sobie\u00a0z\u00a0nimi\u00a0poradzi\u0107<\/span><\/b>?<\/span><\/b>\u00a0<\/span><\/p>\n

Je\u015bli chodzi o trudno\u015bci i wyzwania, z kt\u00f3rymi spotykali\u015bmy si\u0119 w trakcie projektu, mo\u017cna je podzieli\u0107 na dwa g\u0142\u00f3wne obszary: te zwi\u0105zane z logistyk\u0105 pracy nauczyciela i te wynikaj\u0105ce bezpo\u015brednio z \u017cycia uczni\u00f3w w szkole.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

W\u00a0kontek\u015bcie\u00a0pracy\u00a0nauczyciela\u00a0najwi\u0119ksze\u00a0trudno\u015b<\/span>ci s<\/span>\u0105 bardzo prozaiczne. Nawet je\u015bli mamy wcze\u015bniej zaplanowany dzie\u0144, cz\u0119sto nie udaje si\u0119 go zrealizowa\u0107 zgodnie z planem \u2013 pojawiaj\u0105 si\u0119 zast\u0119pstwa, choroby uczni<\/span>\u00f3<\/span>w,\u00a0nag\u0142e\u00a0zmiany\u00a0w\u00a0harmonogramie.\u00a0Kalendarz\u00a0nauczyciela\u00a0nie\u00a0jest\u00a0sztywny\u00a0\u2013\u00a0to, co\u00a0zaplanowane\u00a0\u201ena\u00a0dzi\u015b\u00a0<\/span>rano<\/span>\u201d,\u00a0mo\u017ce\u00a0si\u0119\u00a0zmieni\u0107\u00a0w\u00a0ka\u017cdej\u00a0chwili. To\u00a0bardzo\u00a0demotywuje\u00a0zar<\/span>\u00f3<\/span>wno\u00a0nauczyciela, kt<\/span>\u00f3<\/span>ry realizuje projekt, jak i dzieci, kt<\/span>\u00f3<\/span>re\u00a0nastawi\u0142y\u00a0si\u0119\u00a0na\u00a0konkretne\u00a0dzia\u0142ania.\u00a0Powstaje\u00a0w<\/span>\u00f3<\/span>wczas\u00a0frustracja,\u00a0na\u00a0kt<\/span>\u00f3<\/span>r\u0105 trudno znale\u017a\u0107 proste rozwi\u0105zanie.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Je\u015bli\u00a0chodzi\u00a0o\u00a0uczni<\/span>\u00f3<\/span>w, w naszej szkole mi\u0119dzykulturowej du\u017cym wyzwaniem by\u0142 j\u0119zyk. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 ekspert<\/span>\u00f3<\/span>w wspieraj\u0105cych projekt dzia\u0142a w j\u0119zyku polskim,\u00a0 a wi\u0119c ka\u017cde wydarzenie wymaga t\u0142umaczenia. Spowalnia to dynamik\u0119 spotka\u0144 i wprowadza dodatkowy \u201eszum\u201d, kt<\/span>\u00f3<\/span>ry\u00a0mo\u017ce\u00a0rozprasza\u0107\u00a0dzieci. W\u00a0przysz\u0142o\u015bci\u00a0planujemy\u00a0wykorzystanie\u00a0s\u0142uchawek\u00a0i\u00a0zdalnej\u00a0translacji,\u00a0podobnie\u00a0jak\u00a0robimy\u00a0przy\u00a0radach\u00a0pedagogicznych\u00a0z\u00a0mi\u0119dzynarodowym\u00a0zespo\u0142em, aby\u00a0usprawni\u0107\u00a0komunikacj\u0119.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Innym\u00a0wyzwaniem\u00a0jest\u00a0liczebno\u015b\u0107\u00a0grupy. W\u00a0naszej\u00a0klasie\u00a0projektowej\u00a0jest 14\u00a0uczni\u00f3w.\u00a0Je\u015bli\u00a0kilka\u00a0os\u00f3b\u00a0zachoruje,\u00a0liczba\u00a0uczestnik\u00f3w\u00a0spada, co\u00a0wp\u0142ywa\u00a0na\u00a0dynamik\u0119\u00a0dzia\u0142a\u0144.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Dodatkowo w projekcie mamy pi\u0119cioro dzieci neuronietypowych. Ich kondycja psychoruchowa determinuje tempo realizacji projektu. Rozmawianie o empatii, a zw\u0142aszcza jej wybudzanie \u2013 w grupie, w kt\u00f3rej cz\u0119\u015b\u0107 dzieci ma trudno\u015bci z nazywaniem emocji czy funkcjonowaniem w relacjach spo\u0142ecznych, jest du\u017cym wyzwaniem. Trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce klasy szkolne s\u0105 neuror\u00f3\u017cnorodne, a tradycyjne narz\u0119dzia edukacyjne nie zawsze dzia\u0142aj\u0105 w takich grupach. To jest kwestia, nad kt\u00f3r\u0105 warto si\u0119 globalnie pochyli\u0107 \u2013 my, z moj\u0105 kole\u017cank\u0105 z programu Ani\u0105 Bigosz, nie mamy jeszcze gotowego rozwi\u0105zania.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Dla nas wyzwaniem zen\u0119trznym by\u0142a sama rzeka, bo w \u015brodku miasta mamy betonoz\u0119, a dzieci maj\u0105 bardzo napi\u0119ty plan lekcji i po zaj\u0119ciach dodatkowe aktywno\u015bci. Genialnym pomys\u0142em Ani Bigosz by\u0142o skupienie si\u0119 na rzece, kt\u00f3ra jest najbli\u017cej \u2013 tej, kt\u00f3ra zosta\u0142a zakopana. Dzi\u0119ki temu nie musieli\u015bmy fizycznie wychodzi\u0107 nad rzek\u0119, a dzieci wiedzia\u0142y, \u017ce ona istnieje, cho\u0107 wizualnie jej nie wida\u0107. Ten zabieg bardzo podkr\u0119ci\u0142 ciekawo\u015b\u0107 uczni\u00f3w i okaza\u0142 si\u0119 naprawd\u0119 \u015bwietnym rozwi\u0105zaniem.<\/span>\u00a0<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Jakie\u00a0pomys\u0142y\u00a0wypracowa\u0142a\u00a0m\u0142odzie\u017c<\/span><\/b>? Co by<\/span><\/b>\u0142o\u00a0dla\u00a0nich\u00a0najbardziej\u00a0inspiruj\u0105ce\u00a0\u2013\u00a0nowe\u00a0spojrzenie\u00a0na\u00a0wod\u0119,\u00a0globalne\u00a0czy\u00a0lokalne\u00a0problemy,\u00a0odkrycia\u00a0po\u00a0projekcji\u00a0film<\/span><\/b>u<\/span><\/b> \u201eDo ostatniej kropli\u201d w re\u017c. Ewy Ewart, kt\u00f3ry stanowi punkt wyj\u015bcia dla programu Fundacji Code For Green<\/span><\/b>?<\/span><\/b>\u00a0<\/span><\/p>\n

Przede wszystkim nowe spojrzenie na temat wody i informacje, kt<\/span>\u00f3<\/span>rych\u00a0wcze\u015bniej\u00a0nie\u00a0mieli.\u00a0Du\u017ce\u00a0wra\u017cenie\u00a0zrobi\u0142a\u00a0na\u00a0nich\u00a0projekcja\u00a0filmu\u00a0\u201eDo\u00a0ostatniej\u00a0kropli\u201d.\u00a0Dzieci\u00a0by\u0142y\u00a0zszokowane\u00a0np.\u00a0tym,\u00a0\u017c<\/span>e\u00a0cho<\/span>\u0107 planeta sk\u0142ada si\u0119 w 70% z wody, woda pitna stanowi zaledwie 1%. Zrozumia\u0142y, \u017ce nawet je\u015bli b\u0119dziemy czy\u015bci\u0107 oceany, dop<\/span>\u00f3<\/span>ki nie zaczniemy od ma\u0142ych rzek i lokalnych dzia\u0142a\u0144, nie rozwi\u0105\u017cemy problemu globalnego. Na pocz\u0105tku ich podej\u015bcie by\u0142o bardzo globalne \u2013 chcieli \u201eoczy\u015bci\u0107 ocean i problem rozwi\u0105zany\u201d.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Bardzo\u00a0wa\u017cnym\u00a0odkryciem\u00a0okaza\u0142\u00a0si\u0119\u00a0<\/span>film\u00a0<\/span>\u201eCh\u0142opak\u00a0z\u00a0nad\u00a0rzeki\u201d,\u00a0kt<\/span>\u00f3<\/span>ry\u00a0pokaza\u0142, jak\u00a0istotne\u00a0s\u0105\u00a0dzia\u0142ania\u00a0lokalne.\u00a0Uczniowie\u00a0zrozumieli,\u00a0\u017c<\/span>e\u00a0cho<\/span>\u0107 nie uratuj\u0105 \u017c\u00f3\u0142wia w Galapagos, mog\u0105 realnie wp\u0142ywa\u0107 na czysto\u015b\u0107 rzeki w swojej okolicy \u2013 w wiosce, pod miastem czy w mie\u015bcie, w kt<\/span>\u00f3<\/span>rym\u00a0mieszkaj\u0105. Ten\u00a0lokalny\u00a0wymiar\u00a0dzia\u0142ania\u00a0by\u0142\u00a0dla\u00a0nich\u00a0absolutnym\u00a0odkryciem\u00a0i\u00a0wyra\u017anie\u00a0\u201cpodkr\u0119ci\u0142\u201d\u00a0ich\u00a0ciekawo\u015b\u0107\u00a0i\u00a0motywacj\u0119\u00a0do\u00a0pracy\u00a0na\u00a0rzecz\u00a0wody\u00a0i\u00a0rzek.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Filmy\u00a0wywo\u0142a\u0142y\u00a0te\u017c\u00a0du\u017co\u00a0rozm<\/span>\u00f3<\/span>w o przysz\u0142ych zawodach i mo\u017cliwo\u015bciach \u0142\u0105czenia pasji z karier\u0105. Podczas spotkania z go\u015bciem z Wielkiej Brytanii dzieci dowiedzia\u0142y si\u0119, \u017ce w pierwszej tr<\/span>\u00f3<\/span>jce\u00a0zawod<\/span>\u00f3<\/span>w przysz\u0142o\u015bci wymienione s\u0105 te zwi\u0105zane z ochron\u0105 \u015brodowiska. To mocno je zaskoczy\u0142o i jednocze\u015bnie pokaza\u0142<\/span>o,\u00a0<\/span>\u017ce nawet je\u015bli kto\u015b chce zosta\u0107 lekarzem czy prawnikiem, wci\u0105\u017c mo\u017ce anga\u017cowa\u0107 si\u0119 w ochron\u0119 przyrody i ekologii. Film Ewy Ewart u\u015bwiadomi\u0142 im, jak wiele specjalist<\/span>\u00f3<\/span>w\u00a0i\u00a0wsp\u00f3\u0142pracy\u00a0wymaga\u00a0opieka\u00a0nad\u00a0rzek\u0105,\u00a0co jest\u00a0\u015bwietnym\u00a0przyk\u0142adem\u00a0realnego\u00a0case study\u00a0\u2013 studium\u00a0przypadku, kt<\/span>\u00f3<\/span>ry\u00a0mo\u017cna\u00a0rozwija\u0107\u00a0zawodowo.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Ciekawym do\u015bwiadczeniem by\u0142a te\u017c reakcja dzieci na rekomendowane ksi\u0105\u017cki o wodzie i rzekach w Polsce. Cho\u0107 by\u0142yby ch\u0119tne, by je przeczyta\u0107, wcze\u015bniej absolutnie by ich nie wybra\u0142y \u2013 wygl\u0105da\u0142y dla nich nudno. To pokazuje, \u017ce dla m\u0142odzie\u017cy liczy si\u0119 nie tylko tre\u015b\u0107, ale te\u017c atrakcyjna forma przekazu, kt<\/span>\u00f3<\/span>ra\u00a0zach\u0119<\/span>ca do si<\/span>\u0119<\/span>gni<\/span>\u0119cia\u00a0po\u00a0temat.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Czy\u00a0mo\u017cesz\u00a0opowiedzie\u0107\u00a0wi\u0119cej\u00a0<\/span><\/b>o do<\/span><\/b>\u015bwiadczeniu\u00a0zwi\u0105zanym\u00a0z\u00a0odkrywaniem\u00a0lokalnej\u00a0rzeki? Jakie\u00a0znaczenie\u00a0mia\u0142o\u00a0to\u00a0dla\u00a0uczni<\/span><\/b>\u00f3<\/span><\/b>w\u00a0i\u00a0ich\u00a0postrzegania\u00a0otoczenia?<\/span><\/b>\u00a0<\/span><\/p>\n

Je\u017celi\u00a0chodzi\u00a0o\u00a0do\u015bwiadczenie\u00a0zwi\u0105zane\u00a0z\u00a0odkrywaniem\u00a0lokalnej\u00a0rzeki\u00a0i\u00a0jej\u00a0znaczenie\u00a0dla\u00a0uczni<\/span>\u00f3<\/span>w \u2013 zacz\u0119li\u015bmy od Wis\u0142y, bo to rzeka, kt<\/span>\u00f3<\/span>r\u0105 wszyscy znaj\u0105 i z kt<\/span>\u00f3<\/span>r\u0105 maj\u0105 codzienny kontakt. Dzieci je\u017cd\u017c\u0105 tam na rower, spaceruj\u0105, odwiedzaj\u0105 food trucki, spaceruj\u0105 na Wawel. Postrzega\u0142y rzek\u0119 bardziej jako element infrastruktury rekreacyjnej ni\u017c cz\u0119\u015b\u0107 przyrody.<\/span><\/p>\n

\"\"Prawdziwy prze\u0142om nast\u0105pi\u0142, gdy zamiast Wis\u0142y skupili\u015bmy si\u0119 na M\u0142yn<\/span>\u00f3<\/span>wce\u00a0Kr<\/span>\u00f3<\/span>lewskiej\u00a0\u2013\u00a0rzece, kt<\/span>\u00f3<\/span>ra\u00a0p\u0142yn\u0119\u0142a\u00a0przez\u00a0ulice, kt<\/span>\u00f3<\/span>rymi\u00a0dzieci\u00a0codziennie\u00a0przychodz\u0105\u00a0do\u00a0szko\u0142y. Nagle\u00a0odkry\u0142y\u00a0lokalno\u015b\u0107\u00a0i\u00a0znaczenie\u00a0miejsca, kt<\/span>\u00f3<\/span>re znaj\u0105 \u201ez widzenia\u201d, ale nigdy nie zastanawia\u0142y si\u0119, co kryje historia tego miejsca. Zrozumia\u0142y, \u017ce chodz\u0105 dawnym korytem rzeki, \u017ce ulica Garbarska nawi\u0105zuje do rzemios\u0142a wyrabiania sk\u00f3<\/span>r, a\u00a0ko\u015bci\u00f3\u0142\u00a0na\u00a0piaskach\u00a0pokazuje,\u00a0\u017ce\u00a0tu\u00a0kiedy\u015b\u00a0by\u0142a\u00a0\u0142<\/span>acha\u00a0piasku.<\/span>\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

To do\u015bwiadczenie po\u0142\u0105czy\u0142o dla nich kropki: \u017ceby zrozumie\u0107 to, czym otoczone jest moje dzisiejsze \u017cycie, trzeba zna\u0107 przesz\u0142o\u015b\u0107 miejsca. Dla nas, nauczycielek, by\u0142a to lekcja pokory \u2013 uczymy si\u0119 o Koloseum czy Akropolu, a tymczasem pod nosem mamy miejsca i historie, kt\u00f3rych nigdy wcze\u015bniej nie zauwa\u017cy\u0142y\u015bmy, cho\u0107 sp\u0119dzi\u0142y\u015bmy tam lata.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Dla uczni\u00f3w by\u0142o to superfajne odkrycie i przypomnienie, \u017ce warto patrze\u0107 lokalnie, nie tylko globalnie \u2013 lokalne miejsce, lokalna historia i lokalna przyroda maj\u0105 ogromne znaczenie i potrafi\u0105 by\u0107 fascynuj\u0105c\u0105 lekcj\u0105.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Jak\u00a0reagowali\u00a0uczniowie\u00a0na\u00a0kr<\/span><\/b>\u00f3<\/span><\/b>tkie filmy o innych rzekach, np. Magpie w Kanadzie i walce rdzennej ludno\u015bci? S\u0105 tam poruszone aspekty rdzennych kultur i wierze\u0144. Czy ten przyk\u0142ad nie by\u0142 dla nich niezrozumia\u0142y?<\/span><\/b>\u00a0<\/span><\/p>\n

Mam dwie historie, kt\u00f3re powtarza\u0142y si\u0119 w wielu klasach. Pierwsza dotyczy\u0142a rzeki w Kanadzie, pokazanej w filmie \u201eDo ostatniej kropli\u201d. Cz\u0119sto musia\u0142am zatrzymywa\u0107 projekcj\u0119 i t\u0142umaczy\u0107, co dok\u0142adnie si\u0119 wydarzy\u0142o \u2013\u017ce na jednej rzece zbudowano przemys\u0142, a dopiero p\u00f3\u017aniej ludzie zareagowali, \u017ceby nie powt\u00f3rzy\u0107 tego na drugiej. Dzieci nie do ko\u0144ca to rozumia\u0142y, bo my\u015bl\u0105 optymistycznie \u2013 s\u0105dz\u0105, \u017ce doro\u015bli zawsze odpowiedzialnie obchodz\u0105 si\u0119 z natur\u0105. G\u0142\u0119bokie zaufanie, kt\u00f3re w nas pok\u0142adaj\u0105, czasami ich zaskakuje, a czasami sprawia, \u017ce od razu pytaj\u0105: \u201eCo wy tam robicie? Niby jeste\u015bcie odpowiedzialni, m\u00f3wicie, \u017ce trzeba dba\u0107 o przyrod\u0119, a co wy doro\u015bli wyprawiacie?\u201d. To by\u0142 dla mnie ciekawy feedback \u2013 pokazuje, \u017ce uczniowie od razu chc\u0105 odpowiedzi i reaguj\u0105 na realne braki w ochronie \u015brodowiska.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Druga historia dotyczy\u0142a aspektu kulturowego i sentymentalnego rzek. W naszej szkole mamy w wi\u0119kszo\u015bci dzieci \u015bwieckie, z r\u00f3\u017cnych \u015brodowisk religijnych \u2013 kilka judaistycznych, islamskich i chrze\u015bcija\u0144skich. Dzieciom trudno by\u0142o zrozumie\u0107, \u017ce rzeka mo\u017ce mie\u0107 znaczenie duchowe czy sentymentalne. Dopiero kiedy zacz\u0119li\u015bmy t\u0142umaczy\u0107, \u017ce rzeka to \u017cycie, \u017ce woda uczestniczy w wielu rytua\u0142<\/span>ach\u00a0<\/span>\u2013 chrzciny, rytua\u0142y oczyszczenia, pogrzeby na morzu \u2013 zacz\u0119\u0142y rozumie\u0107, \u017ce woda mo\u017ce \u0142\u0105czy\u0107 ludzi od pocz\u0105tku istnienia wsp<\/span>\u00f3<\/span>lnoty. Co\u00a0na\u00a0pocz\u0105tku\u00a0wydawa\u0142<\/span>o si<\/span>\u0119\u00a0im\u00a0\u015bmieszne\u00a0\u2013\u00a0wierzenia\u00a0w duchy\u00a0czy\u00a0dusze\u00a0w\u00a0rzece\u00a0\u2013\u00a0okaza\u0142<\/span>o si<\/span>\u0119 bardzo wa\u017cne. To w\u0142a\u015bnie si\u0142a tradycji i przywi\u0105zanie do lokalnych wierze\u0144 pozwoli\u0142y Kanadyjczykom wywalczy\u0107 niezale\u017cno\u015b\u0107 prawn\u0105 rzeki. Nie wykszta\u0142cenie elit, nie \u015bwiadome dzia\u0142ania ekologiczne \u2013 tylko relacja emocjonalna i tradycja.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

To\u00a0do\u015bwiadczenie\u00a0wywo\u0142a\u0142<\/span>o te<\/span>\u017c\u00a0refleksje\u00a0zawodowe.\u00a0Dzieci\u00a0m<\/span>\u00f3<\/span>wi\u0142y\u00a0g\u0142o\u015b<\/span>no:\u00a0<\/span>\u201eJe\u015bli b\u0119d\u0119 prawnikiem, warto my\u015ble\u0107 nie tylko o prawach cz\u0142owieka czy dziecka, ale te\u017c o tworzeniu osobowo\u015bci prawnej dla przyrody\u201d<\/span>. Im m<\/span>\u0142odsze\u00a0dzieci,\u00a0tym\u00a0szybciej\u00a0i\u00a0mocniej\u00a0empatia\u00a0wobec\u00a0rzeki\u00a0i\u00a0przyrody\u00a0si\u0119\u00a0w\u00a0nich\u00a0wybudza\u0142<\/span>a.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Jeszcze wracaj\u0105c do film\u00f3w \u2013 dla nas najwi\u0119ksz\u0105 petard\u0105 jest zdecydowanie \u201eCh\u0142opak z nad rzeki\u201d. Obraz rzeki p\u0142yn\u0105cej na wprost, usuwanie progu, dodawanie \u017cwiru, sadzenie drzew i m\u00f3wienie, \u017ce realny cie\u0144 pojawi si\u0119 dopiero za 30\u201340 lat \u2013 to wszystko robi ogromne wra\u017cenie. Film ma niesamowit\u0105 moc, a wszystkie dzieci, z kt\u00f3rymi go ogl\u0105da\u0142am, by\u0142y nim najbardziej poruszone.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

To kr\u00f3tka, prosta, przyziemna historia, ale pokazuje realne dzia\u0142ania i ich skutki. Lokalno\u015b\u0107 tego projektu jest niesamowita \u2013 to nie naukowcy z ca\u0142ego \u015bwiata, tylko jeden cz\u0142owiek wprowadza zmiany w swojej rzece. Dla dzieci to absolutnie fascynuj\u0105ce i inspiruj\u0105ce.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Jakie\u00a0jeszcze\u00a0obszary\u00a0Twoim\u00a0zdaniem\u00a0\u0142\u0105czy\u00a0ten program \u2013\u00a0poza\u00a0empati\u0105\u00a0i\u00a0tematami\u00a0\u015brodowiskowymi?<\/span><\/b>\u00a0<\/span><\/p>\n

Program\u00a0\u0142\u0105czy\u00a0trzy\u00a0wymiary:\u00a0\u015brodowiskowy,\u00a0kulturowy\u00a0i\u00a0technologiczny.<\/span> \u015arodowiskowo to przede wszystkim r\u00f3\u017cnorodne kontakty \u2013 dzieci z r\u00f3\u017cnych \u015brodowisk i background\u00f3w, rodzice, kt\u00f3rzy wspieraj\u0105 projekt poprzez kontakty z instytucjami zajmuj\u0105cymi si\u0119 wod\u0105 i ochron\u0105 przyrody. Uda\u0142o nam si\u0119 nawi\u0105za\u0107 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z lokalnymi wodoci\u0105gami, kt\u00f3re skierowa\u0142y nas np. do Tamy w Dobczycach \u2013 na wiosn\u0119 planujemy tam jednodniow\u0105 wycieczk\u0119, kontynuuj\u0105c rozbudzon\u0105 ciekawo\u015b\u0107 dzieci na temat wody. Wchodzimy te\u017c w kontakt z instytucjami samorz\u0105dowymi zajmuj\u0105cymi si\u0119 klimatem. To \u0142\u0105czy kilka \u015brodowisk ludzkich z nami jako nauczycielkami i uczniami, wychodz\u0105cymi w teren, czyli do \u015brodowiska naturalnego. Jest te\u017c ciekawy aspekt urban\u2013nature: dzieci poznaj\u0105 przyrod\u0119 w kontek\u015bcie miasta, w kt\u00f3rym \u017cyj\u0105.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Kulturowo natomiast do\u015bwiadczenia bywaj\u0105 trudniejsze. Wsp\u00f3\u0142praca z lokalnymi instytucjami bywa ograniczona \u2013 je\u015bli nie widz\u0105 dla siebie korzy\u015bci, cz\u0119sto nie anga\u017cuj\u0105 si\u0119 w projekt, cho\u0107 maj\u0105 potencja\u0142, by wspiera\u0107 edukacj\u0119 i ochron\u0119 przyrody. Z kolei w naszej szkole, dzi\u0119ki wielokulturowemu \u015brodowisku, dzieci zagraniczne odkrywaj\u0105 histori\u0119 i lokalno\u015b\u0107 miejsca, w kt<\/span>\u00f3<\/span>rym\u00a0mieszkaj\u0105, np. to, co\u00a0dzia\u0142<\/span>o si<\/span>\u0119 w ich okolicy, zanim si\u0119 tu pojawili. Mam nadziej\u0119, \u017ce przetestowanie prototypu pozwoli na pewn\u0105 zmian\u0119 postawy kulturowej \u2013 zar<\/span>\u00f3<\/span>wno\u00a0dzieci, jak\u00a0i\u00a0doros\u0142ych\u00a0\u2013\u00a0w\u00a0kierunku\u00a0wi\u0119kszej\u00a0\u015bwiadomo\u015bci\u00a0lokalnej\u00a0i\u00a0wsp\u00f3\u0142pracy.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Technologicznie program te\u017c ma ogromny potencja\u0142. Mo\u017cemy \u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 online z opiekunami projektu \u2013zar\u00f3wno nauczycielki, jak i dzieciaki \u2013 co jest \u015bwietnym do\u015bwiadczeniem. Jednocze\u015bnie do prowadzenia bada\u0144 w terenie nie potrzeba skomplikowanej technologii \u2013 wystarczy sitko, szklanka czy kubek, by obserwowa\u0107 wod\u0119 i sprawdza\u0107, co si\u0119 w niej dzieje.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Dodatkowo\u00a0platforma<\/strong><\/a>, kt<\/span>\u00f3<\/span>r\u0105 udost\u0119pnili\u015bcie do szkole\u0144, jest imponuj\u0105ca \u2013 interaktywna, przemy\u015blana, z narratorem, testami i modu\u0142ami edukacyjnymi. Marzy\u0142oby mi si\u0119, \u017ceby dzieci mog\u0142y te\u017c przechodzi\u0107 przez takie modu\u0142y, zalicza\u0107 je i certyfikowa\u0107 swoj\u0105 wiedz\u0119. To narz\u0119dzie jest pi\u0119knie przygotowane, zach\u0119ca do nauki i daje ogrom mo\u017cliwo\u015bci do zabawy i odkrywania tematu wody i \u015brodowiska.<\/span>\u00a0<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Nadal jeste\u015bcie w trakcie pracy w Code For Blue. Co, Twoim zdaniem, w oparciu o dotychczasowe do\u015bwiadczenia i refleksje, m\u0142odzi ludzie mog\u0105 wynie\u015b\u0107 z naszego programu \u2013 w zakresie budowania kompetencji, sprawczo\u015bci i wsp\u00f3\u0142pracy, a mo\u017ce jeszcze innej dziedziny?<\/span><\/b>\u00a0<\/span><\/p>\n

Je\u017celi\u00a0chodzi\u00a0o\u00a0budowanie\u00a0kompetencji, program\u00a0wspaniale\u00a0rozwija\u00a0kompetencje\u00a0mi\u0119kkie,\u00a0czyli\u00a0te, o kt<\/span>\u00f3<\/span>rych\u00a0dzi\u015b\u00a0m<\/span>\u00f3<\/span>wi\u00a0si\u0119\u00a0na\u00a0ka\u017cdej\u00a0konferencji\u00a0edukacyjnej\u00a0\u2013\u00a0tzw.\u00a0kompetencje\u00a0przysz\u0142o\u015bci, 4K.\u00a0Nikt\u00a0w\u00a0przysz\u0142o\u015bci\u00a0nie\u00a0b\u0119dzie\u00a0nas\u00a0rozlicza\u0142\u00a0z\u00a0tego,\u00a0\u017ce\u00a0umieli\u015bmy\u00a0przepisa\u0107\u00a0<\/span>co<\/span>\u015b\u00a0na\u00a0maszynie\u00a0\u2013\u00a0liczy\u0107\u00a0si\u0119\u00a0b\u0119dzie\u00a0kooperacja\u00a0i\u00a0wsp\u00f3\u0142praca.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

W projekcie jest tego naprawd\u0119 du\u017co \u2013 pracujemy metod\u0105 projektow\u0105 i Design Thinking. Dla dzieci neuronietypowych przestrzeganie struktury metodologii bywa trudne, wi\u0119c przywo\u0142ywanie ich do procesu uczy je cierpliwo\u015bci i wsp\u00f3\u0142pracy, a r\u00f3wnocze\u015bnie rozwija sprawczo\u015b\u0107 \u2013 dzieci ucz\u0105 si\u0119, \u017ce s\u0105 odpowiedzialne za planowanie, za przebieg procesu i za wsp\u00f3lne osi\u0105ganie celu.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Ca\u0142y projekt mamy rozpisany na kanbanie \u2013 zadania przesuwamy w progresie, uzupe\u0142niamy backlog, analizujemy, co uda\u0142o si\u0119 zrobi\u0107, a co trzeba zmieni\u0107, gdy co\u015b si\u0119 nie wydarzy, np. z powodu zast\u0119pstw nauczycieli. Kanban daje struktur\u0119 i pozwala dzieciom obserwowa\u0107, \u017ce ich dzia\u0142ania maj\u0105 realny wp\u0142yw.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Wnioskiem jest tak\u017ce to, \u017ce \u015bwiat przysz\u0142o\u015bci nie stoi wy\u0142\u0105cznie na matematyce czy naukach \u015bcis\u0142ych. Ochrona \u015brodowiska, kreatywne my\u015blenie, empatia \u2013 to ogromny obszar dla os\u00f3b z umiej\u0119tno\u015bciami humanistycznymi. Pokazuje dzieciom, \u017ce bycie humanist\u0105 nie wyklucza pracy nad realnymi wyzwaniami \u015brodowiskowymi \u2013 wr\u0119cz przeciwnie, to daje ogromny potencja\u0142 do budowania w\u0142asnej przysz\u0142o\u015bci zawodowej. Dzieci czuj\u0105 dum\u0119 i sens swoich dzia\u0142a\u0144, kiedy widz\u0105, \u017ce ochrona \u015brodowiska jest obszarem zawod\u00f3w przysz\u0142o\u015bci.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Uwa\u017c<\/span>am\u00a0te<\/span>\u017c,\u00a0\u017ce\u00a0jedna\u00a0godzina\u00a0biologii\u00a0i\u00a0jedna\u00a0godzina\u00a0geografii\u00a0w\u00a0tygodniu\u00a0powinna\u00a0by\u0107\u00a0realizowana\u00a0w\u00a0formie\u00a0takich\u00a0projekt<\/span>\u00f3<\/span>w. Outdoor learning w\u00a0tym\u00a0projekcie\u00a0sprawia,\u00a0\u017ce\u00a0proces\u00a0nauki\u00a0jest\u00a0odwr<\/span>\u00f3<\/span>cony \u2013 dzieci najpierw konfrontuj\u0105 si\u0119 z rzeczywistym problemem, potem szukaj\u0105 przyczyn, analizuj\u0105 grupy, kt<\/span>\u00f3<\/span>re\u00a0s\u0105\u00a0nim\u00a0dotkni\u0119te,\u00a0i\u00a0dopiero\u00a0wtedy\u00a0zdobywaj\u0105\u00a0wiedz\u0119, by\u00a0zaproponowa\u0107\u00a0rozwi\u0105zania. To\u00a0wybudza\u00a0ciekawo\u015b\u0107\u00a0i\u00a0samodzieln\u0105\u00a0prac\u0119, a\u00a0nauka\u00a0staje\u00a0si\u0119\u00a0naprawd\u0119\u00a0praktyczna.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Dzi\u0119kuj\u0119\u00a0za\u00a0rozmow\u0119.<\/span><\/b>\u00a0<\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n\n\n

\"\"<\/figure>
\n

W woj. ma\u0142opolskim program „Code For Blue” obj\u0119ty jest Honorowym Patronatem Ma\u0142opolskiego Kuratora O\u015bwiaty.<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W\u00a0Krakowie\u00a0uczniowie\u00a0wyruszaj\u0105\u00a0na\u00a0spacer po\u00a0ulicach, kt\u00f3re kiedy\u015b by\u0142y korytem rzeki, ucz\u0105 si\u0119, \u017ce ka\u017cda kropla wody ma znaczenie, i odkrywaj\u0105, \u017ce ich dzia\u0142ania naprawd\u0119 mog\u0105 co\u015b zmieni\u0107. Justyna Witek, nauczycielka z Mi\u0119dzykulturowej Szko\u0142y Podstawowej Otwarty \u015awiat im. Fryderyka Chopina w Krakowie opowiada o Code for Blue \u2013 programie Fundacji Code For Green, kt\u00f3ry nie tylko uczy o wodzie, […]<\/p>\n","protected":false},"author":8,"featured_media":7499,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[1,74,65],"tags":[78,84,112,83,270,271,79],"class_list":["post-7495","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-code-for-blue","category-edukacja-wodna","tag-code-for-blue","tag-do-ostatniej-kropli","tag-edukacja-o-wodzie","tag-ewa-ewart","tag-justyna-witek","tag-miedzykulturowa-szkola-podstawowa-otwarty-swiat-im-fryderyka-chopina-w-krakowie","tag-piotr-nieznanski"],"acf":[],"yoast_head":"\nProgram Code For Blue realizowany jest w ca\u0142ej Polsce<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Zagl\u0105damy do wielokulturowej szko\u0142y w Krakowie, by sprawdzi\u0107, co nauczyciele my\u015bl\u0105 o programie Code For Blue.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/eng\/blog\/empatia-nad-rzeka-jak-code-for-blue-zmienia-spojrzenie-uczniow-na-wode-i-srodowisko-wywiad\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_GB\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Empatia\u00a0nad\u00a0rzek\u0105: jak Code for Blue\u00a0zmienia spojrzenie uczni\u00f3w na wod\u0119 i \u015brodowisko (wywiad)\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Zagl\u0105damy do wielokulturowej szko\u0142y w Krakowie, by sprawdzi\u0107, co nauczyciele my\u015bl\u0105 o programie Code For Blue.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/eng\/blog\/empatia-nad-rzeka-jak-code-for-blue-zmienia-spojrzenie-uczniow-na-wode-i-srodowisko-wywiad\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Code for Green\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/FundacjaForumInicjatywSpolecznych\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-03-19T09:24:58+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-03-19T09:48:16+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/JWitek_AroundTheWorld_Krakow2-Sredni.jpeg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"640\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"427\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Iwona Danilewicz\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Iwona Danilewicz\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"19 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.cfg.edu.pl\\\/blog\\\/empatia-nad-rzeka-jak-code-for-blue-zmienia-spojrzenie-uczniow-na-wode-i-srodowisko-wywiad\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.cfg.edu.pl\\\/blog\\\/empatia-nad-rzeka-jak-code-for-blue-zmienia-spojrzenie-uczniow-na-wode-i-srodowisko-wywiad\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Iwona Danilewicz\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.cfg.edu.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/fdc9fdf7fb9849e5a56520737e800c31\"},\"headline\":\"Empatia\u00a0nad\u00a0rzek\u0105: jak Code for Blue\u00a0zmienia spojrzenie uczni\u00f3w na wod\u0119 i \u015brodowisko (wywiad)\",\"datePublished\":\"2026-03-19T09:24:58+00:00\",\"dateModified\":\"2026-03-19T09:48:16+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.cfg.edu.pl\\\/blog\\\/empatia-nad-rzeka-jak-code-for-blue-zmienia-spojrzenie-uczniow-na-wode-i-srodowisko-wywiad\\\/\"},\"wordCount\":3037,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.cfg.edu.pl\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.cfg.edu.pl\\\/blog\\\/empatia-nad-rzeka-jak-code-for-blue-zmienia-spojrzenie-uczniow-na-wode-i-srodowisko-wywiad\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.cfg.edu.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/03\\\/JWitek_AroundTheWorld_Krakow2-Sredni.jpeg\",\"keywords\":[\"Code for Blue\",\"Do ostatniej kropli\",\"edukacja o wodzie\",\"Ewa Ewart\",\"Justyna Witek\",\"Mi\u0119dzykulturowa Szko\u0142a Podstawowa Otwarty \u015awiat im. Fryderyka Chopina w Krakowie\",\"Piotr Niezna\u0144ski\"],\"articleSection\":[\"Aktualno\u015bci\",\"Code for Blue\",\"Edukacja wodna\"],\"inLanguage\":\"en-GB\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.cfg.edu.pl\\\/blog\\\/empatia-nad-rzeka-jak-code-for-blue-zmienia-spojrzenie-uczniow-na-wode-i-srodowisko-wywiad\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.cfg.edu.pl\\\/blog\\\/empatia-nad-rzeka-jak-code-for-blue-zmienia-spojrzenie-uczniow-na-wode-i-srodowisko-wywiad\\\/\",\"name\":\"Program Code For Blue realizowany jest w ca\u0142ej Polsce\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.cfg.edu.pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.cfg.edu.pl\\\/blog\\\/empatia-nad-rzeka-jak-code-for-blue-zmienia-spojrzenie-uczniow-na-wode-i-srodowisko-wywiad\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.cfg.edu.pl\\\/blog\\\/empatia-nad-rzeka-jak-code-for-blue-zmienia-spojrzenie-uczniow-na-wode-i-srodowisko-wywiad\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.cfg.edu.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/03\\\/JWitek_AroundTheWorld_Krakow2-Sredni.jpeg\",\"datePublished\":\"2026-03-19T09:24:58+00:00\",\"dateModified\":\"2026-03-19T09:48:16+00:00\",\"description\":\"Zagl\u0105damy do wielokulturowej szko\u0142y w Krakowie, by sprawdzi\u0107, co nauczyciele my\u015bl\u0105 o programie Code For Blue.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.cfg.edu.pl\\\/blog\\\/empatia-nad-rzeka-jak-code-for-blue-zmienia-spojrzenie-uczniow-na-wode-i-srodowisko-wywiad\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-GB\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.cfg.edu.pl\\\/blog\\\/empatia-nad-rzeka-jak-code-for-blue-zmienia-spojrzenie-uczniow-na-wode-i-srodowisko-wywiad\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-GB\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.cfg.edu.pl\\\/blog\\\/empatia-nad-rzeka-jak-code-for-blue-zmienia-spojrzenie-uczniow-na-wode-i-srodowisko-wywiad\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.cfg.edu.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/03\\\/JWitek_AroundTheWorld_Krakow2-Sredni.jpeg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.cfg.edu.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/03\\\/JWitek_AroundTheWorld_Krakow2-Sredni.jpeg\",\"width\":640,\"height\":427},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.cfg.edu.pl\\\/blog\\\/empatia-nad-rzeka-jak-code-for-blue-zmienia-spojrzenie-uczniow-na-wode-i-srodowisko-wywiad\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.cfg.edu.pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Empatia\u00a0nad\u00a0rzek\u0105: jak Code for Blue\u00a0zmienia spojrzenie uczni\u00f3w na wod\u0119 i \u015brodowisko (wywiad)\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.cfg.edu.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.cfg.edu.pl\\\/\",\"name\":\"Fundacja Code for Green\",\"description\":\"Edukacja, \u015arodowisko, Sprawczo\u015b\u0107, Technologia\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.cfg.edu.pl\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Code for Green\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.cfg.edu.pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-GB\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.cfg.edu.pl\\\/#organization\",\"name\":\"Code for Green\",\"alternateName\":\"Fundacja Forum Inicjatyw Spo\u0142ecznych\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.cfg.edu.pl\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-GB\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.cfg.edu.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.cfg.edu.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/02\\\/FUNDACJA_Code_for_Green_logo.svg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.cfg.edu.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/02\\\/FUNDACJA_Code_for_Green_logo.svg\",\"width\":236,\"height\":111,\"caption\":\"Code for Green\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.cfg.edu.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/FundacjaForumInicjatywSpolecznych\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.youtube.com\\\/@fundacjaforuminicjatywspoe6910\\\/featured\"],\"description\":\"Jeste\u015bmy polsk\u0105 organizacj\u0105 non-profit, kt\u00f3ra od 2018 roku aktywnie wprowadza sprawcza edukacj\u0119 \u015brodowiskow\u0105 do szk\u00f3\u0142, by m\u0142odzi potrafili rozwi\u0105zywa\u0107 lokalne problemy wykorzystuj\u0105c technologie cyfrowe. Kszta\u0142cimy nauczycieli \u2013 przekszta\u0142camy szko\u0142\u0119 w centrum edukacji \u015brodowiskowej.\",\"email\":\"biuro@ffis.edu.pl\",\"legalName\":\"Fundacja Forum Inicjatyw Spo\u0142ecznych\",\"vatID\":\"PL8442359966\",\"taxID\":\"8442359966\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.cfg.edu.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/fdc9fdf7fb9849e5a56520737e800c31\",\"name\":\"Iwona Danilewicz\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-GB\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/2ae8921d776b718c1a50fff3daae571e64f82b2a3f1f3de3f168bdd28d48343d?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/2ae8921d776b718c1a50fff3daae571e64f82b2a3f1f3de3f168bdd28d48343d?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/2ae8921d776b718c1a50fff3daae571e64f82b2a3f1f3de3f168bdd28d48343d?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Iwona Danilewicz\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Program Code For Blue realizowany jest w ca\u0142ej Polsce","description":"Zagl\u0105damy do wielokulturowej szko\u0142y w Krakowie, by sprawdzi\u0107, co nauczyciele my\u015bl\u0105 o programie Code For Blue.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/eng\/blog\/empatia-nad-rzeka-jak-code-for-blue-zmienia-spojrzenie-uczniow-na-wode-i-srodowisko-wywiad\/","og_locale":"en_GB","og_type":"article","og_title":"Empatia\u00a0nad\u00a0rzek\u0105: jak Code for Blue\u00a0zmienia spojrzenie uczni\u00f3w na wod\u0119 i \u015brodowisko (wywiad)","og_description":"Zagl\u0105damy do wielokulturowej szko\u0142y w Krakowie, by sprawdzi\u0107, co nauczyciele my\u015bl\u0105 o programie Code For Blue.","og_url":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/eng\/blog\/empatia-nad-rzeka-jak-code-for-blue-zmienia-spojrzenie-uczniow-na-wode-i-srodowisko-wywiad\/","og_site_name":"Code for Green","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/FundacjaForumInicjatywSpolecznych\/","article_published_time":"2026-03-19T09:24:58+00:00","article_modified_time":"2026-03-19T09:48:16+00:00","og_image":[{"width":640,"height":427,"url":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/JWitek_AroundTheWorld_Krakow2-Sredni.jpeg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Iwona Danilewicz","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"Iwona Danilewicz","Est. reading time":"19 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/blog\/empatia-nad-rzeka-jak-code-for-blue-zmienia-spojrzenie-uczniow-na-wode-i-srodowisko-wywiad\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/blog\/empatia-nad-rzeka-jak-code-for-blue-zmienia-spojrzenie-uczniow-na-wode-i-srodowisko-wywiad\/"},"author":{"name":"Iwona Danilewicz","@id":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/#\/schema\/person\/fdc9fdf7fb9849e5a56520737e800c31"},"headline":"Empatia\u00a0nad\u00a0rzek\u0105: jak Code for Blue\u00a0zmienia spojrzenie uczni\u00f3w na wod\u0119 i \u015brodowisko (wywiad)","datePublished":"2026-03-19T09:24:58+00:00","dateModified":"2026-03-19T09:48:16+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/blog\/empatia-nad-rzeka-jak-code-for-blue-zmienia-spojrzenie-uczniow-na-wode-i-srodowisko-wywiad\/"},"wordCount":3037,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/blog\/empatia-nad-rzeka-jak-code-for-blue-zmienia-spojrzenie-uczniow-na-wode-i-srodowisko-wywiad\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/JWitek_AroundTheWorld_Krakow2-Sredni.jpeg","keywords":["Code for Blue","Do ostatniej kropli","edukacja o wodzie","Ewa Ewart","Justyna Witek","Mi\u0119dzykulturowa Szko\u0142a Podstawowa Otwarty \u015awiat im. Fryderyka Chopina w Krakowie","Piotr Niezna\u0144ski"],"articleSection":["Aktualno\u015bci","Code for Blue","Edukacja wodna"],"inLanguage":"en-GB"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/blog\/empatia-nad-rzeka-jak-code-for-blue-zmienia-spojrzenie-uczniow-na-wode-i-srodowisko-wywiad\/","url":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/blog\/empatia-nad-rzeka-jak-code-for-blue-zmienia-spojrzenie-uczniow-na-wode-i-srodowisko-wywiad\/","name":"Program Code For Blue realizowany jest w ca\u0142ej Polsce","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/blog\/empatia-nad-rzeka-jak-code-for-blue-zmienia-spojrzenie-uczniow-na-wode-i-srodowisko-wywiad\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/blog\/empatia-nad-rzeka-jak-code-for-blue-zmienia-spojrzenie-uczniow-na-wode-i-srodowisko-wywiad\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/JWitek_AroundTheWorld_Krakow2-Sredni.jpeg","datePublished":"2026-03-19T09:24:58+00:00","dateModified":"2026-03-19T09:48:16+00:00","description":"Zagl\u0105damy do wielokulturowej szko\u0142y w Krakowie, by sprawdzi\u0107, co nauczyciele my\u015bl\u0105 o programie Code For Blue.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/blog\/empatia-nad-rzeka-jak-code-for-blue-zmienia-spojrzenie-uczniow-na-wode-i-srodowisko-wywiad\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-GB","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.cfg.edu.pl\/blog\/empatia-nad-rzeka-jak-code-for-blue-zmienia-spojrzenie-uczniow-na-wode-i-srodowisko-wywiad\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-GB","@id":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/blog\/empatia-nad-rzeka-jak-code-for-blue-zmienia-spojrzenie-uczniow-na-wode-i-srodowisko-wywiad\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/JWitek_AroundTheWorld_Krakow2-Sredni.jpeg","contentUrl":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/JWitek_AroundTheWorld_Krakow2-Sredni.jpeg","width":640,"height":427},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/blog\/empatia-nad-rzeka-jak-code-for-blue-zmienia-spojrzenie-uczniow-na-wode-i-srodowisko-wywiad\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Empatia\u00a0nad\u00a0rzek\u0105: jak Code for Blue\u00a0zmienia spojrzenie uczni\u00f3w na wod\u0119 i \u015brodowisko (wywiad)"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/#website","url":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/","name":"Code for Green Foundation","description":"Edukacja, \u015arodowisko, Sprawczo\u015b\u0107, Technologia","publisher":{"@id":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/#organization"},"alternateName":"Code for Green","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-GB"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/#organization","name":"Code for Green","alternateName":"Fundacja Forum Inicjatyw Spo\u0142ecznych","url":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-GB","@id":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/FUNDACJA_Code_for_Green_logo.svg","contentUrl":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/FUNDACJA_Code_for_Green_logo.svg","width":236,"height":111,"caption":"Code for Green"},"image":{"@id":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/FundacjaForumInicjatywSpolecznych\/","https:\/\/www.youtube.com\/@fundacjaforuminicjatywspoe6910\/featured"],"description":"Jeste\u015bmy polsk\u0105 organizacj\u0105 non-profit, kt\u00f3ra od 2018 roku aktywnie wprowadza sprawcza edukacj\u0119 \u015brodowiskow\u0105 do szk\u00f3\u0142, by m\u0142odzi potrafili rozwi\u0105zywa\u0107 lokalne problemy wykorzystuj\u0105c technologie cyfrowe. Kszta\u0142cimy nauczycieli \u2013 przekszta\u0142camy szko\u0142\u0119 w centrum edukacji \u015brodowiskowej.","email":"biuro@ffis.edu.pl","legalName":"Fundacja Forum Inicjatyw Spo\u0142ecznych","vatID":"PL8442359966","taxID":"8442359966"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/#\/schema\/person\/fdc9fdf7fb9849e5a56520737e800c31","name":"Iwona Danilewicz","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-GB","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/2ae8921d776b718c1a50fff3daae571e64f82b2a3f1f3de3f168bdd28d48343d?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/2ae8921d776b718c1a50fff3daae571e64f82b2a3f1f3de3f168bdd28d48343d?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/2ae8921d776b718c1a50fff3daae571e64f82b2a3f1f3de3f168bdd28d48343d?s=96&d=mm&r=g","caption":"Iwona Danilewicz"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/eng\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7495","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/eng\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/eng\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/eng\/wp-json\/wp\/v2\/users\/8"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/eng\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7495"}],"version-history":[{"count":19,"href":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/eng\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7495\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7526,"href":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/eng\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7495\/revisions\/7526"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/eng\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7499"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/eng\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7495"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/eng\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7495"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/eng\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7495"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}