{"id":8098,"date":"2026-07-06T16:02:31","date_gmt":"2026-07-06T14:02:31","guid":{"rendered":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/?p=8098"},"modified":"2026-07-06T16:09:51","modified_gmt":"2026-07-06T14:09:51","slug":"polska-wysycha-co-z-tym-zrobic-odpowiedzi-szukaj-w-szkole","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.cfg.edu.pl\/eng\/blog\/polska-wysycha-co-z-tym-zrobic-odpowiedzi-szukaj-w-szkole\/","title":{"rendered":"Poland is drying out. What can be done about it? Find the answers at school"},"content":{"rendered":"

W latach 2015\u20132023 odnawialne zasoby wody s\u0142odkiej przypadaj\u0105ce na jednego mieszka\u0144ca Polski wynosi\u0142y od 1100 do 1600 metr\u00f3w sze\u015bciennych rocznie. Pr\u00f3g bezpiecze\u0144stwa wodnego wyznaczony przez ONZ wynosi 1700 metr\u00f3w sze\u015bciennych. Polska regularnie go nie osi\u0105ga. Pod wzgl\u0119dem dost\u0119pno\u015bci wody s\u0142odkiej na mieszka\u0144ca zajmujemy trzecie miejsce od ko\u0144ca w Unii Europejskiej, wyprzedzaj\u0105 nas jedynie Cypr i Malta. \u015arednia europejska to blisko 4500 metr\u00f3w sze\u015bciennych na osob\u0119 – niemal trzy razy wi\u0119cej ni\u017c mamy.<\/h3>\n

To nie s\u0105 dane z odleg\u0142ych prognoz. To obraz dzisiejszej Polski, opisany w tegorocznym raporcie GUS \u201ePolska na drodze zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju. Raport SDG 2025″.<\/p>\n

Do tego obrazu nale\u017cy do\u0142o\u017cy\u0107 jeszcze jeden fakt: w latach 2019\u20132024 zbadano ponad 3200 jednolitych cz\u0119\u015bci w\u00f3d powierzchniowych \u2014 rzek i zbiornik\u00f3w zaporowych \u2014 obejmuj\u0105cych dorzecza Wis\u0142y i Odry. Dobry stan ekologiczny osi\u0105gn\u0119\u0142o zaledwie 49 z nich, czyli 1,6 procent. Stan chemiczny by\u0142 niezadowalaj\u0105cy w 86 procentach badanych w\u00f3d. Polska problem z wod\u0105 nie jest abstrakcj\u0105.<\/p>\n

Wiedza bez dzia\u0142ania<\/h2>\n

Paradoks polskiej edukacji ekologicznej polega na tym, \u017ce wiemy du\u017co i robimy zbyt ma\u0142o. Badania \u015bwiadomo\u015bci ekologicznej Polak\u00f3w konsekwentnie wskazuj\u0105 wysoki poziom wiedzy teoretycznej przy niskiej gotowo\u015bci do zmiany zachowa\u0144. Raport \u201eUczniowie wobec zmian klimatu” pokaza\u0142, \u017ce dla niemal 70 procent uczni\u00f3w problemy klimatyczne s\u0105 wa\u017cne, ale aktywnie w dzia\u0142aniach proklimatycznych uczestniczy zaledwie 17 procent z nich. Jak komentuje prof. Bernadetta Niesporek-Szamburska z Uniwersytetu \u015al\u0105skiego: \u201eTe dane \u015bwiadcz\u0105, \u017ce wszelkie dzia\u0142ania edukacyjne dla klimatu s\u0105 dramatycznie potrzebne. Zw\u0142aszcza te, kt\u00f3rych efektem mo\u017ce by\u0107 zmiana postaw m\u0142odych ludzi”.<\/em><\/p>\n

Problem tkwi w metodzie. Polski model nauczania ekologii opiera si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na przekazywaniu wiedzy i w tej roli jest skuteczny. S\u0142abo\u015b\u0107 ujawnia si\u0119 na poziomie kszta\u0142towania postaw i kompetencji dzia\u0142ania<\/strong>. Eksperci podkre\u015blaj\u0105 konsekwentnie: skuteczna edukacja ekologiczna to nie tylko wiedza o przyrodzie, ale kszta\u0142towanie postawy, kt\u00f3ra determinuje realne decyzje i zachowania. A postawy zmienia si\u0119 przez do\u015bwiadczenie, nie przez wyk\u0142ad i nauk\u0119 z podr\u0119cznika.<\/p>\n

W\u0142a\u015bnie ta luka, mi\u0119dzy wiedz\u0105 a realnym dzia\u0142aniem, stanowi punkt wyj\u015bcia dla naszego programu Code for Blue.<\/strong><\/p>\n

Uczniowie jako agenci zmiany<\/h2>\n

Code for Blue to program edukacyjny Fundacji Code for Green realizowany w roku szkolnym 2025\/26 w 25 szko\u0142ach z ca\u0142ej Polski: podstawowych, liceach i technikach. Uczestniczy\u0142o w nim oko\u0142o 500 uczennic i uczni\u00f3w. Program by\u0142 finansowany przez Narodowy Instytut Wolno\u015bci w ramach programu NOWE FIO, firm\u0119 Canpack i fundacj\u0119 Rothschild.<\/p>\n

Punktem pocz\u0105tkowym dla wszystkich dzia\u0142a\u0144 by\u0142 film dokumentalny \u201eDo ostatniej kropli” w re\u017c. Ewy Ewart, reporta\u017c o globalnym kryzysie wodnym, kt\u00f3ry wstrz\u0105sn\u0105\u0142 uczniami w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce nie opowiada o odleg\u0142ych miejscach, lecz o mechanizmach, kt\u00f3re dzia\u0142aj\u0105 wsz\u0119dzie, r\u00f3wnie\u017c tutaj. Po obejrzeniu filmu uczniowie wychodzili w teren: nad rzeki, jeziora i stawy w swojej okolicy, spotykali si\u0119 z samorz\u0105dowcami, seniorami, ekspertami z Sanepidu, W\u00f3d Polskich, uczelni i wodoci\u0105g\u00f3w. Najpierw diagnozowali problem z zasobami wodnymi, a nast\u0119pnie, metod\u0105 design thinking, projektowali i wdra\u017cali rozwi\u0105zania.<\/p>\n

Co zbudowali uczniowie?<\/h2>\n

Zakres i r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 projekt\u00f3w, kt\u00f3re powsta\u0142y w ramach Code for Blue, jest rzadko spotykana w polskiej edukacji formalnej. Nie chodzi tu o prace klasowe ani prezentacje, chodzi\u00a0 raczej o realne interwencje w przestrze\u0144 lokaln\u0105.<\/p>\n

W Nowej Soli uczniowie CKZiU \u201eElektryk”<\/strong> zbadali problem zaniku naturalnych miejsc l\u0119gowych dla ptactwa wodnego w zurbanizowanym krajobrazie Czarnej Strugi. Zbudowali z materia\u0142\u00f3w z recyklingu p\u0142ywaj\u0105ce platformy l\u0119gowe dla kaczek, przetestowali ich stabilno\u015b\u0107 i umie\u015bcili na rzece.<\/p>\n

W Rumi uczniowie Szko\u0142y Podstawowej nr 6<\/strong> zbudowali autonomiczn\u0105 stacj\u0119 pomiarow\u0105 na Zag\u00f3rskiej Strudze. To ciek miejski, kt\u00f3ry do tej pory nie mia\u0142 \u017cadnego monitoringu. Stacja mierzy poziom wody i sk\u0142ad chemiczny w czasie rzeczywistym; dane s\u0105 dost\u0119pne przez kod QR przy rzece. To pierwszy tego rodzaju system obywatelski w historii tej rzeki.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

W D\u0105browie Bia\u0142ostockiej si\u00f3dmoklasi\u015bci ze Szko\u0142y Podstawowej im. Tadeusza Ko\u015bciuszki<\/strong> zaprojektowali rewitalizacj\u0119 terenu \u201eKalna”, zapomnianego obszaru przy rzece Kropiwnej, kt\u00f3ry od XVII wieku s\u0142u\u017cy\u0142 mieszka\u0144com jako centrum \u017cycia spo\u0142ecznego, a dzi\u015b niszczeje. Uczniowie przeprowadzili spacery badawcze, rozmawiali z seniorami w Klubie Senior+, odkryli zapomniane naturalne \u017ar\u00f3d\u0142o w jednym ze staw\u00f3w. Zbudowali makiet\u0119 3D nowej przestrzeni: z k\u0105pieliskiem, pomostami, \u015bcie\u017ckami i stref\u0105 retencji. Makiet\u0119 zaprezentowali burmistrzowi i Radzie Miejskiej jako podstaw\u0119 mo\u017cliwych zmian w zakresie dost\u0119pnym w planowaniu bud\u017cetowych.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

W Suwa\u0142kach uczniowie II Liceum im. gen. Podhorskiego<\/strong> zainstalowali w szkolnej toalecie system ze zintegrowan\u0105 umywalk\u0105 na sp\u0142uczce, rozwi\u0105zanie wykorzystuj\u0105ce tzw. szar\u0105 wod\u0119, czyli wod\u0119 z mycia r\u0105k do zasilania zbiornika sp\u0142uczki (tzw. japo\u0144ska toaleta). Przez osiem dni prowadzili pomiary. Wynik: ponad 190 litr\u00f3w czystej wody zaoszcz\u0119dzone tygodniowo w jednej toalecie jednej szko\u0142y. Skaluj\u0105c ten wynik na tysi\u0105ce polskich szk\u00f3\u0142, liczby robi\u0105 wra\u017cenie.<\/p>\n

W Kluczborku uczniowie Zespo\u0142u Szk\u00f3\u0142 Licealno-Technicznych zbadali chemi\u0119 wody w Stawie Ko\u015bciuszki<\/strong>: dwa serie bada\u0144 – zimowa i wiosenna – wykonane we wsp\u00f3\u0142pracy z Sanepidem wykaza\u0142y przekroczenia st\u0119\u017ce\u0144 fosforan\u00f3w, azotan\u00f3w i \u017celaza. Na tej podstawie zaprojektowali ekologiczn\u0105 p\u0142ywaj\u0105c\u0105 wysp\u0119 filtracyjn\u0105 opart\u0105 na ro\u015blinach wodnych pobieraj\u0105cych biogeny z wody. Projekt trafi\u0142 do burmistrza.<\/p>\n

W Janowicach uczniowie Szko\u0142y Podstawowej,<\/strong> we wsp\u00f3\u0142pracy z nadle\u015bnictwem i gmin\u0105, posadzili drzewa wzd\u0142u\u017c rzeki Lubianki, odtwarzaj\u0105c fragment lasu \u0142\u0119gowego. Las \u0142\u0119gowy, czyli \u201edrzewa rosn\u0105ce przy wodzie” to przede wszystkim naturalna infrastruktura spowalniaj\u0105ca sp\u0142yw wody po opadach, stabilizuj\u0105ca brzegi, magazynuj\u0105ca wod\u0119 w glebie, chroni\u0105ca przed podtopieniami. Uczniowie przed nasadzeniami przeprowadzili terenowe pomiary przep\u0142ywu rzeki i zbadali sk\u0142ad gleby, szukaj\u0105c odpowiedzi, kt\u00f3re pod\u0142o\u017ce lepiej zatrzymuje wod\u0119.<\/p>\n

W Wrze\u015bni uczniowie Samorz\u0105dowej Szko\u0142y Podstawowej nr 6<\/strong> zaprogramowali w \u015brodowisku Micro:bit czujniki wilgotno\u015bci gleby dla szkolnego ogrodu edukacyjnego. Jeden z system\u00f3w zbudowali dos\u0142ownie z gwo\u017adzi, izolowanych, by na r\u00f3\u017cnych g\u0142\u0119boko\u015bciach mierzy\u0107 wilgotno\u015b\u0107 warstw gleby niezale\u017cnie od siebie.<\/p>\n

Trzy kolejne projekty pokazuj\u0105, \u017ce uczniowie si\u0119gali te\u017c po narz\u0119dzia znacznie bardziej zaawansowane technicznie.<\/p>\n

W Bia\u0142ymstoku uczniowie Technikum Programistycznego Infotech<\/strong> poszli o krok dalej ni\u017c stacja pomiarowa przy rzece. Na Zalewie Dojlidy, najwi\u0119kszym k\u0105pielisku w regionie, odwiedzanym przez ponad 100 tysi\u0119cy os\u00f3b rocznie, zbudowali i zakotwiczyli autonomiczn\u0105 bojk\u0119 pomiarow\u0105 zasilan\u0105 panelami s\u0142onecznymi. Bojka mierzy nieprzerwanie, 24 godziny na dob\u0119, cztery parametry wody: temperatur\u0119, pH, przewodno\u015b\u0107 elektryczn\u0105 i poziom tlenu rozpuszczonego. Dane s\u0105 przesy\u0142ane przez sie\u0107 GSM na serwer i dost\u0119pne publicznie pod adresem iot.infotech.edu.pl\/bojka<\/a> w postaci czytelnych wykres\u00f3w z obja\u015bnieniami. Je\u015bli kt\u00f3rykolwiek parametr przekroczy norm\u0119 \u2014 system automatycznie wysy\u0142a alert SMS lub e-mail do zarz\u0105dcy k\u0105pieliska. Co dwa tygodnie uczniowie wyp\u0142ywaj\u0105 na zalew, \u017ceby wyczy\u015bci\u0107 czujniki z narastaj\u0105cych osad\u00f3w. Projekt narodzi\u0142 si\u0119 z obserwacji prostego faktu: k\u0105pielisko bywa zamykane z powodu przyduchy \u2014 gwa\u0142townego spadku natlenienia wody, kt\u00f3ry mo\u017cna przewidzie\u0107, je\u015bli regularnie mierzy si\u0119 parametry. Do tej pory nikt tego nie robi\u0142. Teraz robi\u0105 to uczniowie.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

W Zabrzu uczniowie Szko\u0142y Podstawowej nr 31<\/strong> zaj\u0119li si\u0119 problemem pozornie banalnym, ale trudnym do rozwi\u0105zania: nikt w szkole nie reaguje na niezakr\u0119cone lub ciekn\u0105ce krany. Diagnoza, kt\u00f3r\u0105 przeprowadzili \u2014 wywiady z obs\u0142ug\u0105 szko\u0142y, gra symulacyjna dla uczni\u00f3w, ankieta dla wszystkich grup \u2014 potwierdzi\u0142a to jednoznacznie: ludzie widz\u0105 ciekn\u0105cy kran, ale nie czuj\u0105 si\u0119 odpowiedzialni. Odpowiedzi\u0105 jest AquaAlert \u2014 czujnik dzia\u0142aj\u0105cy na zasadzie \u201eWidz\u0119, s\u0142ysz\u0119 \u2014 reaguj\u0119”: wykrywa, \u017ce kran pozostaje otwarty d\u0142u\u017cej ni\u017c przez okre\u015blony czas, i wysy\u0142a sygna\u0142 przypominaj\u0105cy o zakr\u0119ceniu. Uczniowie zbudowali makiet\u0119 dzia\u0142aj\u0105cego prototypu i uzyskali od dyrekcji zgod\u0119 na wdro\u017cenie w szkole. To rozwi\u0105zanie, kt\u00f3re \u2014 w przeciwie\u0144stwie do plakat\u00f3w \u2014 nie apeluje do \u015bwiadomo\u015bci. Ono po prostu dzia\u0142a, niezale\u017cnie od dobrej woli u\u017cytkownika.<\/p>\n

Metoda, kt\u00f3ra zmienia wiedz\u0119 w praktyczne dzia\u0142anie<\/h2>\n

Za t\u0105 r\u00f3\u017cnorodno\u015bci\u0105 stoi jedna wsp\u00f3lna struktura metodyczna: autorski program Fundacji Code For Green. Uczniowie zaczynali od empatyzacji, czyli wej\u015bcia w perspektyw\u0119 konkretnych ludzi (senior\u00f3w, w\u0119dkarzy, mieszka\u0144c\u00f3w zagro\u017conych podtopieniami, u\u017cytkownik\u00f3w k\u0105pielisk), a nie od gotowej tezy do udowodnienia. Dopiero po zrozumieniu problemu przechodzili do jego definiowania, generowania pomys\u0142\u00f3w, budowy prototypu i testowania.<\/p>\n

To podej\u015bcie ma znacz\u0105ce oparcie w badaniach nad skuteczno\u015bci\u0105 edukacji \u015brodowiskowej. Eksperci Klubu Jagiello\u0144skiego, analizuj\u0105c polsk\u0105 edukacj\u0119 ekologiczn\u0105, wskazuj\u0105 wprost: \u201eOgraniczona skuteczno\u015b\u0107 edukacji w zakresie budowania odpowiedniej motywacji wynika z faktu, \u017ce polski model nauczania niewystarczaj\u0105co uwzgl\u0119dnia rol\u0119 oddzia\u0142ywania na emocje, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 podejmowa\u0107 proaktywne dzia\u0142ania”.<\/em> Design thinking, place-based education i edukacja przez dzia\u0142anie, czyli metody stosowane w Code for Blue, s\u0105 odpowiedzi\u0105 na dok\u0142adnie t\u0119 luk\u0119.<\/p>\n

Uczniowie uczyli si\u0119 nie tylko o wodzie, ale te\u017c nabywali umiej\u0119tno\u015bci interpersonalne – praktyczne (jak rozmawia\u0107 z burmistrzem, jak przeprowadzi\u0107 wywiad badawczy, jak zaprojektowa\u0107 co\u015b, co musi naprawd\u0119 dzia\u0142a\u0107, jak broni\u0107 swojego pomys\u0142u przed ekspertami). To kompetencje, kt\u00f3rych nie daje \u017caden podr\u0119cznik.<\/p>\n

Lokalne, czyli globalne<\/h2>\n

Program Code for Blue realizowany jest w momencie, gdy kwestia zarz\u0105dzania zasobami wodnymi przestaje by\u0107 w Polsce tematem wy\u0142\u0105cznie \u015brodowiskowym, poruszanym przez w\u0105skie grono ekspert\u00f3w. Analiza satelitarna danych z lat 2002\u20132024, przeprowadzona przez naukowc\u00f3w z University College London i opublikowana pod koniec 2025 roku, wskazuje Polsk\u0119 w\u015br\u00f3d obszar\u00f3w europejskich zagro\u017conych post\u0119puj\u0105cym wysychaniem. Poziom ma\u0142ej retencji w Polsce wynosi oko\u0142o 6 procent, podczas gdy w Hiszpanii przekracza 40 procent. Rz\u0105dowy Program Rozwoju Retencji zak\u0142ada doj\u015bcie do 15 procent do 2027 roku. Przed nami d\u0142uga droga.<\/p>\n

W tym kontek\u015bcie projekty uczni\u00f3w nabieraj\u0105 innego wymiaru. Ogr\u00f3d deszczowy przy internacie w D\u0105browie Bia\u0142ostockiej, las \u0142\u0119gowy przy Lubiance, staw odtworzony filtracj\u0105 biologiczn\u0105 w Kluczborku przestaj\u0105 by\u0107 wy\u0142\u0105cznie szkolnymi projektami. To ma\u0142e, lokalne realizacje dok\u0142adnie tych zasad, kt\u00f3rych wdro\u017cenia oczekuje si\u0119 od polskiej polityki wodnej na poziomie systemowym: zwi\u0119kszanie retencji, odtwarzanie naturalnej infrastruktury wodnej, monitoringu jako\u015bci w\u00f3d, edukacji spo\u0142ecznej.<\/p>\n

R\u00f3\u017cnica jest taka, \u017ce uczniowie nie poprzestali wy\u0142\u0105cznie na planach i dyskusjach nad rozwi\u0105zaniami – ju\u017c je wdro\u017cyli.<\/p>\n

\n

Program Code for Blue jest realizowany przez Fundacj\u0119 Code for Green dzi\u0119ki wsparciu programu NOWE FIO (Narodowy Instytut Wolno\u015bci \u2013 Centrum Rozwoju Spo\u0142ecze\u0144stwa Obywatelskiego), firmy Canpack oraz fundacji Rothschild. Dane hydrologiczne i \u015brodowiskowe pochodz\u0105 z raportu GUS \u201ePolska na drodze zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju. Raport SDG 2025<\/a>” oraz z analiz Europejskiej Agencji \u015arodowiska i University College London.<\/em><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Partner programu Code For Blue:<\/em><\/p>\n

\"\"<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n
\n