Chleb pieczony w prawdziwym piecu. Bocian, którego chód można naśladować. Ogień rozniecany tak, jak robili to pierwsi mieszkańcy Suwalszczyzny. Rok w sejneńskim przedszkolu pokazał, że dla małego dziecka dotyk, zapach i działanie są pierwszym językiem poznania.
Projekt „Sejneńskie przedszkolaki rozwijają się wraz z nauczycielami” dobiegł końca. Realizowany w roku szkolnym 2025/2026, objął 180 dzieci uczęszczających do Przedszkola w Zespole Szkolno-Przedszkolnym im. mjr. H. Dobrzańskiego „Hubala” w Sejnach. Liderem projektu było Miasto Sejny, partnerem – Fundacja Code for Green oraz ZSP w Sejnach. Całkowity budżet wyniósł ponad 634 tys. zł, z czego ponad 536 tys. zł pochodziło z Europejskiego Funduszu Społecznego Plus.
Ale żadna z tych liczb nie oddaje tego, co przez rok działo się w salach i poza nimi. Dlatego warto podsumować projekt nie przez pryzmat wskaźników, lecz przez to, czego naprawdę doświadczyły dzieci – bo właśnie doświadczenie było tu najważniejszym narzędziem budowania sprawczości.
Nauka przez ruch, smak i dotyk
Zanim dziecko zrozumie pojęcie, musi je poczuć. To prosta, a zarazem głęboka pedagogiczna prawda, która przez cały projekt była podstawą planowania zajęć.
Jedną z takich aktywności była wizyta w Wiejskim Zakątku na Suwalszczyźnie – miejscu, w którym można połączyć naukę o tradycji z żywą przyrodą. Dzieci miały tam okazję zobaczyć i nakarmić zwierzęta hodowlane: przekonać się, jak żyją, jak reagują na obecność człowieka, jak wyglądają i pachną. Równie niezapomniana okazała się praktyczna nauka wypieków – przy prawdziwym piecu chlebowym. Ugniatanie ciasta, zapach drożdży, ciepło ognia, wreszcie – smak chleba i bułeczek upieczonych własnoręcznie. To doświadczenie, które zostaje w pamięci na długo, bo angażuje wszystkie zmysły jednocześnie.
Systematyczny kontakt z przyrodą – wycieczki do lasu, na łąkę i w najbliższe otoczenie przedszkola – nie były przypadkowym urozmaiceniem programu. Badania z zakresu pedagogiki i neurobiologii rozwojowej jednoznacznie wskazują, że dzieci w wieku przedszkolnym uczą się przede wszystkim przez działanie i bezpośrednie doświadczenie zmysłowe. Ruch na świeżym powietrzu wspiera koncentrację uwagi, regulację emocjonalną i odporność układu nerwowego, a kontakt z przyrodą rozwija zdolność obserwacji i uważności – kompetencji coraz rzadszej w świecie ekranów.
Wigierski Park Narodowy – żywa przyroda
Wigierski Park Narodowy dla sejneńskich przedszkolaków był przez ten rok czymś więcej niż miejscem wycieczek – stał się rozszerzeniem sali zajęć. Kilkukrotne wizyty w Krzywem, w Muzeum Wigier w Starym Folwarku pozwoliły dzieciom dosłownie wejść w głąb historii i przyrody tego wyjątkowego miejsca.
„Poznawaliśmy to wszystko, co dzieje się nad jeziorem i w jego głębinach. Najpierw przeszliśmy przez epokę lodowcową – obserwowaliśmy topnienie lodowca i sprawdzaliśmy, jak płynęła z niego woda. Później poznaliśmy życie pierwszych mieszkańców tych terenów, czyli łowców reniferów. Rozniecaliśmy ogień, co okazało się wcale niełatwe.” – tak jedną z wizyt komentowała Katarzyna Łukowska, starsza specjalistka ds. edukacji w WPN.
Dzieci obserwowały organizmy żyjące w kropli wody pod lupą, poznawały ryby z różnych głębokości jeziora – szczupaka, ławice sielawy. Oglądały ptaki, życie na wsi, dawne sposoby korzystania z lasu. W każdej z tych aktywności chodziło o to samo: żeby zobaczyć, dotknąć, zrozumieć, że przyroda jest żywa i że jest blisko.
Michał Książek: ornitolog, dendrolog i przewodnik po uważności
Jednym z wydarzeń projektu były również warsztaty z Michałem Książkiem – reportażystą, pisarzem, ornitologiem i dendrologiem, autorem m.in. „Atlasu dziur i szczelin”. Jego wizyta wpisywała się w blok tematyczny poświęcony przedsiębiorczości – rozumianej jednak nie jako prowadzenie firmy, lecz jako zdolność do uważnego obserwowania świata i szukania własnych dróg.
Dzieci obserwowały ptaki przez lunetę i lornetkę, słuchały ich nagrań i słuchały samego Michała Książka, który naśladował głosy gołębi, puchacza i pójdźki. Uczyły się, czy drzewo jest żywe – dotykając kory, stukając w nią. Naśladowały chód bociana i ruch jego skrzydeł w locie. Poznały zawody, o których istnieniu większość dorosłych nie pamięta na co dzień: dendrologa, ornitologa, przyrodnika-obserwatora. Obok nich – programista, muzyk, rolnik, rzemieślnik. Szeroki wachlarz profesji, zakorzeniony w lokalnej społeczności i jej historii.
„Ucząc dzieci uważnego kontaktu z naturą, rozbudzając w nich ciekawość tego, co nieznane, i pokazując, jak mądrze korzystać z nowych technologii, uczestniczymy w pierwszych krokach rozwoju świadomego, wszechstronnego człowieka. Człowieka, który będzie umiał i chciał podejmować wyzwania środowiskowe i społeczne, które napotka. Dlatego tak ważne jest, by zacząć już w przedszkolu.” – Małgorzata Lewandowska, kierowniczka projektu.
Michał Książek zostawił dzieciom coś trudniejszego do zmierzenia niż sama wiedza o ptakach i drzewach – zostawił im nawyk zatrzymywania się. Spojrzenia w górę. Wsłuchania się w to, co jest tuż obok.
Technologia w służbie ciekawości
Projekt nie stronił od nowoczesnych narzędzi, ale nakłaniał do używania ich z głową. Okulary VR pozwoliły dzieciom na bezpieczne spotkanie ze zwierzętami, które w naturze trudno obserwować z bliska: sarnami, łosiami, pszczołami przy pracy. Długopisy 3D rozwijały wyobraźnię przestrzenną i sprawność manualną przy tworzeniu modeli roślin i zwierząt.
Osobną ścieżką było programowanie – prowadzone bez komputerów. Maty do kodowania, kolorowe kubeczki, klocki LEGO, tablety używane z umiarem. Jak tłumaczyła prowadząca zajęcia Patrycja Gwoździej-Cybula:
„Dzięki zajęciom uczymy się logicznego myślenia, orientacji w terenie, ale poznajemy też kierunki w przestrzeni – prawo, lewo. Pozwala to dzieciom przede wszystkim rozwijać kompetencje matematyczno-logiczne oraz algorytmiczne.”
Kodowanie w przedszkolu to nie moda ani przyspieszanie dzieciństwa – to świadoma metoda wspierania rozwoju poznawczego. Dzieci uczą się planowania sekwencji działań, przewidywania skutków, rozwiązywania problemów i współpracy w grupie. Rozwijają koncentrację i kreatywność w sposób dostosowany do etapu rozwojowego, przez zabawę, ruch i wspólne odkrywanie.
Co zyskały dzieci?
Projekt przyniósł efekty mierzalne i niemierzalne – jedne i drugie równie ważne.
Dzieci rozwinęły uważność i wrażliwość przyrodniczą: dzięki systematycznemu kontaktowi z naturą nauczyły się obserwować, dostrzegać zmiany i czerpać wiedzę z bezpośredniego doświadczenia. Wzrosły ich kompetencje poznawcze, poprzez odkrywanie, eksperymentowanie i zadawanie pytań rozwijały ciekawość świata i samodzielność myślenia. Prowadziły ogródki, obserwowały procesy rozkładu materii, rozumiały, że środowisko to nie dekoracja dla realnego funkcjonowania, tylko skomplikowany system, w którym mają do odegrania swoją rolę.
Zajęcia z kodowania wzmocniły logiczne myślenie, planowanie i zdolność do współpracy. Blok przedsiębiorczości uczył inicjatywy, podejmowania prostych decyzji i działania w grupie, wzmacniał poczucie sprawczości i pewności siebie. Dzieci poznawały lokalne tradycje przez kulturę, muzykę, kulinaria i historię rodzinną, zakorzenione w Sejneńszczyźnie i Suwalszczyźnie.
Projekt zadbał też o wyrównywanie szans: wsparcie psychologa, logopedy i zajęcia z korekcji ruchowej zapewniły dzieciom wymagającym indywidualnej pomocy realny dostęp do niej – z przełożeniem na lepszy rozwój emocjonalny, komunikacyjny i fizyczny.
Finał za nami
Kolorowy wulkan wybuchł punktualnie w czwartek, 18 czerwca w ZSP w Sejnach. Dzieci wiedziały, że tak będzie – same go zaprojektowały i przetestowały wraz z nauczycielkami. Tego dnia w przedszkolu odbyło się uroczyste zakończenie projektu i każda z grup miała coś do zaprezentowania: programowanie robota Photon, kodowanie przy użyciu kolorów, animacje, eksperymenty, prezentacje artystyczne, aktywności sportowe i kulturalne – taneczne i wokalne. Udział w tych prezentacjach to było przejście przez kilka równoległych światów – różnych pomysłów na to, jak wykorzystać wiedzę i umiejętności nabyte w trakcie projektu.
Eksperci prowadzący zajęcia i burmistrz Sejn, Dorian Krause również uczestniczyli w uroczystym podsumowaniu.
Co jeszcze wydarzyło się w projekcie?
Projekt formalnie dotyczył rozwijania kompetencji przyszłości, ale też budowania relacji ze światem: ze światem przyrody – przez wycieczki do Wigierskiego Parku Narodowego, obserwacje zwierząt, spacery z naturalistą; ze światem tradycji – przez kontakt ze zwierzętami, pieczenie chleba, poznawanie historii pierwszych mieszkańców Suwalszczyzny; ze światem nauki – przez wzmacnianie umiejętności logicznych, kontakt z technologią. I ze światem lokalnym – bo cały projekt był zakorzeniony w Sejneńszczyźnie i Suwalszczyźnie – jej faunie, florze i działaniach osób dorosłych wspierających edukację najmłodszych – głównie nauczycielek, które tę ziemię znają i kochają.
Trwałość projektu budowały też inwestycje w kadrę. Szesnaście nauczycielek przeszło cztery ścieżki szkoleń metodycznych. Pierwsza dotyczyła pracy z przyrodą metodami praktycznymi – uwrażliwiania dzieci na otoczenie, prowadzenia angażujących zajęć w terenie, ekologii i recyklingu. Druga obejmowała podstawy kodowania i programowania z wykorzystaniem robotów edukacyjnych i klocków. Trzecia – technologie informacyjno-komunikacyjne, zakończona egzaminem zewnętrznym i certyfikatem – przygotowała nauczycielki do korzystania z narzędzi cyfrowych, e-nauczania i nowych metod kształcenia, w tym odwróconej klasy. Czwarta ścieżka koncentrowała się na kompetencjach społecznych i komunikacyjnych: empatii, regulacji emocji, budowaniu relacji, współpracy i stawianiu granic. Kadra zarządzająca placówki uczestniczyła w osobnym szkoleniu z zakresu komunikacji, asertywności, zarządzania sobą w czasie i budowania zespołu.
Przedszkole zyskało wyposażenie, które pozostanie w placówce na kolejne lata: tablety, roboty edukacyjne, mikroskopy, szklarnie, grządki, budki dla owadów i ptaków. Dzieci, które wejdą tu za rok czy dwa, skorzystają z tego, co zostało zbudowane – a dodatkowo z wiedzy oraz doświadczenia nauczycielek.
Kompetencje rozwijane w tym projekcie: uważność, ciekawość, sprawczość, myślenie logiczne, wrażliwość ekologiczna, to fundament działań edukacyjnych Fundacji Code for Green.
Projekt nr FEPD.08.01-IZ.00-0034/23 „Sejneńskie przedszkolaki rozwijają się wraz z nauczycielami” jest współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Plus w ramach programu Fundusze Europejskie dla Podlaskiego 2021–2027, Priorytetu VIII „Fundusze na rzecz edukacji i włączenia społecznego”, Działania 8.1 „Rozwój edukacji i kształcenia”.
