Program Code for Blue realizowany przez Fundację Code for Green znalazł się wśród laureatów tegorocznego konkursu Komisji Europejskiej na innowacyjne działania w edukacji zielonej. Spośród ponad 150 zgłoszeń z całej Europy projekt wybrano w kategorii „Youth leadership and intergenerational dialogue for climate action”, zgodnej z tegorocznym priorytetem całej inicjatywy. W czwartek, 22 października dr Małgorzata Snarska-Nieznańska zaprezentuje polskie rozwiązania na głównej scenie Education for Climate Day w Brukseli.
Konkurs o rosnącej selektywności
Doroczny konkurs Education for Climate Coalition od lat wyłania najlepsze europejskie praktyki przekładające wiedzę o klimacie na realne działanie, a liczba zgłoszeń systematycznie rośnie: w 2023 roku oceniano 69 projektów, w 2024 – 95, w 2025 napłynęło ponad 100 zgłoszeń, spośród których wyłoniono dziewięciu zwycięzców w trzech obszarach tematycznych. W tym roku zgłoszeń było już ponad 150. Wyróżnione projekty prezentowane są na scenie Education for Climate Day w Brukseli, a najlepsze z wcześniejszych edycji trafiały na fora rangi szczytu klimatycznego COP28.
Tegoroczny konkurs osadzono w nowym, nadrzędnym priorytecie Koalicji. Na 2026 rok Education for Climate Coalition wybrała sprawiedliwość międzypokoleniową jako wiodący priorytet, w zgodzie z unijną strategią na rzecz sprawiedliwości międzypokoleniowej z marca 2026 roku, uznając edukację za niezbędną dla tego, jak kolejne pokolenia rozumieją i odpowiadają na długofalowe zmiany. Kategoria, w której nagrodzono Code for Blue, odpowiada wprost na jeden z pięciu filarów tej strategii, czyli przywództwo i współsprawczość młodych w projektowaniu rozwiązań klimatycznych.
Metoda CFG: od wiedzy do praktycznego działania
Code for Blue to program edukacji wodnej realizowany w roku szkolnym 2025/26 w 25 szkołach z całej Polski: podstawowych, liceach i technikach, z udziałem około 500 uczennic i uczniów. Program odpowiada na dobrze udokumentowaną lukę polskiej edukacji ekologicznej: wysoki poziom wiedzy teoretycznej przy niskiej gotowości do działania. Jak pokazują badania „Uczniowie wobec zmian klimatu”, problemy klimatyczne są ważne dla blisko 70 proc. uczniów, ale aktywnie angażuje się zaledwie 17 proc. z nich.
Program zbudowano na metodach o potwierdzonej skuteczności: design thinking, edukacji opartej na miejscu (place-based education) i uczeniu przez działanie. Punktem wyjścia dla każdej klasy był film dokumentalny „Do ostatniej kropli” w reżyserii Ewy Ewart; następnie uczniowie prowadzili badania terenowe, konsultacje z samorządami, Sanepidem, Wodami Polskimi i uczelniami, a na końcu projektowali i wdrażali własne rozwiązania, rozwijając przy tym kompetencje zielone zgodne z unijnymi ramami GreenComp, w tym zdolność „envisioning futures” (myślenia o przyszłości), myślenie systemowe i sprawczość.
Naukowe tło: Polska wysycha
Znaczenie tych działań wynika z twardych danych. Według raportu GUS „Polska na drodze zrównoważonego rozwoju. Raport SDG 2025″ odnawialne zasoby wody słodkiej na mieszkańca Polski utrzymują się poniżej wyznaczonego przez ONZ progu bezpieczeństwa wodnego (1700 m³), co plasuje kraj na trzecim miejscu od końca w Unii Europejskiej. Dobry stan ekologiczny osiągnęło zaledwie 1,6 proc. badanych wód powierzchniowych. Analizy satelitarne University College London (2002–2024) wskazują Polskę wśród obszarów Europy zagrożonych postępującym wysychaniem, a poziom małej retencji (ok. 6 proc.) pozostaje wielokrotnie niższy niż np. w Hiszpanii (ponad 40 proc.). To właśnie w tych obszarach: retencja, monitoring jakości wód, odtwarzanie naturalnej infrastruktury, mieszczą się szkolne wdrożenia.
Co Polska pokaże w Brukseli?
Dr Małgorzata Snarska-Nieznańska zaprezentuje przede wszystkim rozwiązania z Suwalszczyzny i Podlasia:
- Suwałki: II Liceum Ogólnokształcące im. gen. Podhorskiego. System wykorzystujący tzw. szarą wodę: woda z mycia rąk zasila spłuczkę. Ośmiodniowe pomiary wykazały oszczędność ponad 190 litrów czystej wody tygodniowo w jednej toalecie jednej szkoły.
- Białystok: Technikum Programistyczne Infotech. Na Zalewie Dojlidy (ponad 100 tys. odwiedzających rocznie) uczniowie zbudowali autonomiczną, zasilaną słonecznie bojkę mierzącą całodobowo cztery parametry wody (temperaturę, pH, przewodność, tlen rozpuszczony), z publicznym dostępem do danych i automatycznym alertem przy przekroczeniu normy, pierwszy taki obywatelski system monitoringu tego akwenu.
- Sejny: gdzie Fundacja ma siedzibę. Uczniowie tamtejszej szkoły podstawowej zdiagnozowali eutrofizację lokalnego jeziora, prześledzili źródła zanieczyszczeń w całej zlewni i przedstawili władzom miasta plan jego rewitalizacji jako podstawę realnych działań, wygłaszając prezentację podczas sesji Rady Miejskiej.
Wspólny mianownik: uczniowie nie poprzestali na planach
„Nasi uczniowie nie uczą się o wodzie z podręcznika, wychodzą nad własną rzekę czy jezioro, diagnozują problem i budują działające rozwiązanie. To właśnie pokażemy w Brukseli: że polska szkoła może być miejscem realnej, międzypokoleniowej zmiany.” – dr Małgorzata Snarska-Nieznańska, założycielka i prezeska Fundacji Code for Green.
O wydarzeniu
Education for Climate Day 2026 odbędzie się 22 października w Brukseli (godz. 9.00–17.00 CEST), z transmisją na żywo. Dzień poświęcony w tym roku sprawiedliwości międzypokoleniowej otworzą przedstawiciele Komisji Europejskiej z Dyrekcji Generalnej ds. Edukacji, Młodzieży, Sportu i Kultury (DG EAC): Gyula Cserey, kierownik wydziału, oraz dyrektor Antoaneta Angelova-Krasteva. W programie wystąpią eksperci z instytucji unijnych i czołowych uczelni, m.in. Uniwersytetu Oksfordzkiego, University College Dublin, Uniwersytetu Bocconi i Uniwersytetu Arystotelesa w Salonikach, a także z Niemieckiej Komisji UNESCO, belgijskiego federalnego departamentu ds. zmian klimatu oraz Agencji Ekologii Miejskiej miasta Paryża.
Dr Małgorzata Snarska-Nieznańska wystąpi w sesji „Youth Leadership and Intergenerational Dialogue for Climate Action” (godz. 14.50–15.35), prowadzonej przez Ahmeda Elamina z zespołu Education for Climate. Obok Fundacji Code for Green swoje działania zaprezentują dwie inne europejskie instytucje: hiszpańska organizacja ochrony przyrody SEO/BirdLife, reprezentowana przez Blankę Serrano García oraz Ministerstwo Edukacji Narodowej Turcji, reprezentowane przez Emel Zengin. Polski program znajdzie się więc w gronie łączącym sektor pozarządowy, naukę i administrację publiczną.
