Plaża miejska w Sejnach w latach 80. tętniła życiem. Dzieci skakały z pomostu prosto do wody, biegały po piasku, a kąpielisko było jednym z chętniej odwiedzanych miejsc w mieście. Dziś ten obraz istnieje już tylko na archiwalnych zdjęciach, do których dotarła młodzież z tamtejszego Zespołu Szkolno-Przedszkolnego. W miejscu, w którym kiedyś rozlegał się gwar, teraz rozciągają się gęste trzcinowiska. Woda straciła przejrzystość, dno zarosło, a zakwity sinic w ciepłych miesiącach skutecznie zniechęcają mieszkańców do kąpieli.
Uczniowie Szkoły Podstawowej w Sejnach postanowili problem rozwiązać, sięgnęli po dane, m.in. raporty Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Białymstoku oraz Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska. Obraz, jaki się z nich wyłania, jest jednoznaczny: jezioro ma III klasę czystości, jego stan ekologiczny określany jest jako umiarkowany, a zasilająca je rzeka Marycha na wielu odcinkach znajduje się w złym stanie.
Jak przekonują sami uczniowie: „Przyszła najwyższa pora na ratowanie naszego jeziora”.
Źródło problemu nie jest trudne do wskazania. Zlewnia o powierzchni 218 km² jest w dużej mierze użytkowana rolniczo. Do wód trafiają spływy nawozów azotowych i fosforowych, pestycydy oraz nieoczyszczone ścieki z terenów nieskanalizowanych. Wszystko to zasila Marychę, a następnie jezioro. Efekt widać gołych okiem.
To eutrofizacja. Nadmiar biogenów powoduje masowe zakwity sinic i glonów, spadek zawartości tlenu w wodzie, śmierć ryb i stopniowe zarastanie zbiornika. Roślinność wodna zajmuje już niemal połowę lustra jeziora.
Zamiast jednego rozwiązania uczniowie przygotowali plan wielopoziomowy, obejmujący całą zlewnię, samo jezioro i jego brzeg.
W zlewni proponują budowę zbiorników osadnikowych spowalniających spływ zanieczyszczeń, renaturyzację koryta rzeki Marychy oraz egzekwowanie przepisów dotyczących gospodarki ściekowej. W samym jeziorze sugerują biomanipulację, czyli kontrolę struktury gatunkowej ryb poprzez zarybianie szczupakiem i sandaczem, które ograniczają liczebność ryb karpiowatych zaburzających równowagę ekosystemu. Na brzegu zaś – fitoremediację: nasadzenia roślin wspomagających oczyszczanie wody, takich jak trzcina pospolita, tatarak, manna mielec i grzybienie białe.
Uczniowie rozpisali cały proces krok po kroku, znaleźli też źródła finansowania np. poprzez złożenie wniosku do Wód Polskich, wcześniej wymagającą uchwały Rady Miasta (planowaną na 20 maja), wycinkę trzcin, nawiezienie piasku i budowę infrastruktury.
Skąd uczniowie mają tę wiedzę?
Za projektem stoi program Code for Blue Fundacji Code for Green – edukacyjny program o zasobach wodnych realizowany w roku szkolnym 2025/2026 w Szkole Podstawowej im. mjr. Henryka Dobrzańskiego „Hubala” w Sejnach.
Uczniowie nie ograniczyli się do pracy w klasie. Wyszli w teren, rozmawiali z mieszkańcami, przeprowadzili sondy uliczne i spotkania z lokalnymi instytucjami. Zbierali doświadczenia, obserwacje i opinie. Dopiero na tej podstawie zaczęli projektować rozwiązania. Metoda wykorzystywana w Code for Blue łączy pracę projektową, edukację terenową i analizę realnych problemów społeczności lokalnej. Jej efektem są – jak w tym przypadku – propozycje działań możliwych do wdrożenia, realne działania.
Uczniowie skierowali już do Rady Miasta Sejny propozycję podjęcia uchwały w sprawie przywrócenia kąpieliska. W argumentacji wskazują zarówno wartość przyrodniczą miejsca, m.in. obecność bobrów i cennych siedlisk roślin, jak i potencjał gospodarczy dla lokalnej gastronomii i usług.
Zwracają też uwagę na ekonomię decyzji: odbudowa istniejącej infrastruktury jest znacznie tańsza niż budowa nowej, a każdy rok zwłoki oznacza dalsze koszty związane z postępującą sukcesją roślinności i degradacją zbiornika.
Fot. ZSP w Sejnach
