W poniedziałek, 7 września w Sali Kolumnowej Sejmu naukowcy, przedstawiciele organizacji pozarządowych, resortów, biznesu i innych środowisk przedstawili rekomendacje dla polityków, dotyczące bezpieczeństwa klimatycznego Polski. Prezeska Fundacji Code for Green, dr Małgorzata Snarska-Nieznańska, wskazała, czego w tej rozmowie najbardziej zabrakło – mianowicie pogłębionej debaty o edukacji systemowej.
28 czerwca w Słubicach zanotowano 40,5°C (nowy rekord Polski), a dane telemetryczne IMGW wskazały 40,6°C w Kołudzie Wielkiej. Pożary lasów, susza hydrologiczna, nawałnice, a do tego ponad 600 gmin apelujących do mieszkańców o ograniczenie zużycia wody. Tak wyglądało lato 2026 roku w Polsce. To właśnie ta nowa rzeczywistość była tłem Narodowej Debaty o Bezpieczeństwie Klimatycznym Polek i Polaków, którą Komitet ds. Kryzysu Klimatycznego Polskiej Akademii Nauk zorganizował wspólnie z Koalicją Klimatyczną, Pracownią na rzecz Wszystkich Istot oraz Państwową Radą Ochrony Przyrody, pod patronatem Marszałka Sejmu RP i Prezesa PAN.
Naukowcy przyjechali do Sejmu nie po to, by po raz kolejny opisać zagrożenia, lecz by przedstawić konkret: 13 kierunkowych rekomendacji w trzech filarach: bezpieczeństwa obywateli i gospodarki, bezpieczeństwa środowiskowego oraz bezpieczeństwa narodowego. Przewodniczący Komitetu ds. Kryzysu Klimatycznego PAN, prof. Szymon Malinowski, tłumaczył, że chodzi o odrzucenie zasady „mądry Polak po szkodzie” i wyjście z praktycznymi propozycjami. Cena zaniechań nie jest abstrakcją: według szacunków Instytutu Reform i ClientEarth brak przyspieszenia działań może kosztować Polskę nawet 124 miliardy złotych rocznie w 2050 roku.
Edukacja odmieniana przez wszystkie przypadki
W tej rozmowie o rozwiązaniach zabrakło jednak jednego wątku. Zwróciła na to uwagę dr Małgorzata Snarska-Nieznańska, prezeska Fundacji Code for Green, ambasadorka Europejskiego Paktu na rzecz Klimatu i członkini grupy roboczej Ministerstwa Edukacji Narodowej ds. edukacji klimatycznej i środowiskowej.
„W całej debacie brakuje mi nieco pogłębionej dyskusji o edukacji, ale edukacji systemowej. Słowo „edukacja” jest oczywiście odmieniane przez wszystkie przypadki. Potrzebujemy natomiast przede wszystkim tego, aby edukacja systemowa była wdrażana w sposób niesilosowy: żebyśmy nie dzielili jej na to, co realizuje jeden czy drugi resort, jedna czy druga instytucja, tylko mieli wspólny pogląd, że jest ona istotna dla naszego rozwoju, jakości życia i zdrowia, a przede wszystkim dla zdrowia dzieci i młodych”.
To właśnie perspektywa najmłodszych była w jej wystąpieniu punktem odniesienia. — Oni przyzwyczaili się już do tego, że żyją w świecie, w którym ta zmiana nastąpiła. Doświadczają upału, doświadczają powodzi. To jest ich świat, nie ten, który my, dorośli, pamiętamy — mówiła.
Zielone kompetencje i rynek pracy
Dr Snarska-Nieznańska połączyła edukację systemową z konkretnym, twardym wyzwaniem gospodarczym: rynkiem pracy i nadchodzącym deficytem specjalistów.
„Jako Polska mierzymy się i będziemy się mierzyć z poważnymi problemami demograficznymi oraz z brakiem specjalistów – tych, którzy będą pracować w OZE, ale też w „miękkich zawodach”: wspierających osoby przeciążone technologicznie czy mające mniejszy dostęp do natury, ograniczających niskie emisje albo leczących osoby narażone na presję środowiskową. Z tym wszystkim będziemy mieć poważny problem, jeżeli edukacja zawodowa nie weźmie pod uwagę konsekwencji zmiany klimatu”.
Stąd jej apel o systemowe wprowadzenie nowych kompetencji tam, gdzie kształcą się przyszli fachowcy. — Potrzebujemy zielonych kompetencji w szkołach zawodowych, potrzebujemy umiejętności projektowania innowacji. Potrzebujemy też dobrej edukacji w zakresie biznesu i zarządzania — tak, żebyśmy wzmacniali odpowiedzialność przedsiębiorstw, ale też ich odporność na zmianę klimatu i zmiany środowiskowe — podkreśliła prezeska Fundacji Code For Green.
„Za mało i za późno” – głos nauki i biznesu
Zainicjowane przez dr Snarską-Nieznańską pytanie o to, jak w praktyce wygląda kształcenie „zielonych fachowców”, skierowano do prof. ALK dr. hab. Bolesława Roka z Katedry Przedsiębiorczości i Etyki w Biznesie Akademii Leona Koźmińskiego, jednego z najbardziej rozpoznawalnych w Polsce ekspertów od odpowiedzialnego biznesu i zrównoważonego zarządzania.
Jego diagnoza była krótka:
„Oczywiście za mało i za późno. Zaczęliśmy, ale to już się dzieje. Tych fachowców kształci też sam biznes, nie tylko szkoły, ale i firmy. Idzie to jednak bardzo słabo, a potrzeba jest olbrzymia. Kiedyś większość z nas kończyła szkoły zawodowe i one naprawdę kształciły ludzi przygotowanych do pracy. Dziś z punktu widzenia biznesu często mówi się: bierzemy absolwenta uczelni i tak musimy go wszystkiego nauczyć od nowa. To niedopasowanie wciąż istnieje. Potrzebny jest system premiowania i pokazywania dobrych praktyk”.
Prof. Rok wskazywał również na potrzebę sensownej koordynacji rynku pracy w skali kraju.
Gdzie w tym wszystkim program School Living Labs?
Fundacja Code for Green nie zatrzymuje się na diagnozie. Odpowiedzią na dokładnie to niedopasowanie jest nasz nowy program SLL – Green+, czyli School Living Labs for Green and Digital Skills in Vocational Education. Od tej jesieni w szkołach branżowych we wszystkich województwach powstanie 16 pracowni międzyprzedmiotowych – miejsc, w których uczniowie szkół zawodowych zdobywają zielone i cyfrowe kompetencje przez działanie: uczą się projektowania innowacji i rozwiązywania realnych problemów środowiskowych ze swojego otoczenia. To edukacja łącząca środowisko, technologię, przedsiębiorczość i pracę zespołową; dokładnie ten model, o którym mówiła w Sejmie prezeska Fundacji.
Fot. Piotr Tracz, Kancelaria Sejmu oraz Magdalena Ochwat
