Staw za szkołą, dawny basen w Rokitnicy, rzeka na obrzeżach Zabrza, zabytki Mikulczyc – czy te obiekty lub miejsca mogą być tematem dobrej, ciekawej lekcji? Zespół nauczycieli z pięciu szkół w Zabrzu udowodnił, że tak. Ich scenariusze trafiły właśnie do międzynarodowej publikacji Społeczność jako klasa, zbioru 24 gotowych do wykorzystania lekcji, który powstał jako efekt projektu Erasmus+ przy udziale Fundacji Code for Green.
Publikacja to praktyczny przewodnik po edukacji opartej na miejscu, czyli podejściu, w którym punktem wyjścia nie jest podręcznik, lecz najbliższe otoczenie uczniów: lokalna rzeka, dzielnica, pomnik, wspomnienie sąsiadów. Nad materiałem pracowali nauczyciele z Czech, Rumunii, Słowacji, Polski i Finlandii, łącznie 20 szkół, które testowały te lekcje w swoich klasach.
Scenariusze ułożono według czterech poziomów złożoności: od prostego wplecenia lokalnego przykładu do istniejącej lekcji, po rozbudowane moduły łączące naukę z realnym działaniem na rzecz społeczności (Service Learning). Dzięki temu po podręcznik może sięgnąć zarówno nauczyciel stawiający pierwsze kroki, jak i ten, który chce poprowadzić wielotygodniowy projekt z partnerami z okolicy.
Zabrze w roli głównej
Polski wkład to lekcje mocno osadzone w codzienności Górego Śląska. Uczniowie IV Liceum Ogólnokształcącego im. M. Reja badali, „co kryje woda” w lokalnych zbiornikach. Szkoła Podstawowa nr 26 im. Rodła sięgnęła po historię Mikulczyc i wpływ czasu na miejscowe zabytki. „Strażnicy Rzek” ze Szkoły Podstawowej nr 5 im. Króla Jana III Sobieskiego i SP nr 26 zamienili troskę o rzekę w konkretne działanie.
Szczególnie ciekawa jest lekcja z podstawówki nr 31 – „W stawie, zimna woda”. To dowód, że edukacja w terenie świetnie łączy się z klasyką literatury: uczniowie czytali balladę Adama Mickiewicza „Świtezianka”, obejrzeli jej filmową adaptację, a następnie napisali własny scenariusz etiudy filmowej, przenosząc romantyczny motyw wody do zabrzańskiej Rokitnicy.
Gotowa odpowiedź na nową podstawę programową
Publikacja pojawiła się w idealnym momencie. Od 1 września 2026 roku wchodzi w życie nowa podstawa programowa, która formalnie wprowadza pojęcie doświadczeń edukacyjnych, czyli praktycznych, projektowych sytuacji, w których uczeń działa, bada, współpracuje i podejmuje decyzje. Dokładnie tym są scenariusze ze Społeczności jako klasy.
Nowa podstawa stawia też na sprawczość ucznia, interdyscyplinarność i ścisły związek nauki ze środowiskiem zewnętrznym. Na języku polskim wprost zapisano moduły kulturowy i medialny oraz refleksję nad relacją człowieka i natury. Przykładowa lekcja o „Świteziance” właśnie realizuje to założenie: praktyki lekturowe, edukację filmową, tworzenie własnej wypowiedzi i lokalny kontekst. Nauczyciel nie musi wybierać między podejściem klasycznym a spojrzeniem nowoczesne wykorzystanie nowych mediów.
Sięgnij po scenariusze
Publikację Społeczność jako klasa można traktować zestaw sprawdzonych narzędzi gotowych do adaptacji w każdej szkole. Zachęcamy nauczycieli: polonistów, przyrodników, historyków do lektury i wypróbowania choćby jednej lekcji w swojej okolicy. To może być początek ciekawego doświadczenia nowych form edukacji terenowej.
