Czy kontakt z naturą może realnie wspierać zdrowie psychiczne? Czy edukacja środowiskowa prowadzona w terenie, poza salą lekcyjną, bez wykorzystania ekranu lub monitora, ma coś wspólnego z regulacją układu nerwowego i budowaniem dobrostanu? Odpowiedź naukowa brzmi: tak. I właśnie to potwierdza rozmowa przeprowadzona przez Agnieszkę Czubak z Instytutu Psychologii Stresu z dr Justyną Józefowicz, dr nauk społecznych w dziedzinie psychologii, terapeutką uzależnień i wykładowczynią akademicką.
Dr Justyna Józefowicz, współpracująca z naszą Fundacją w roli ekspertki, przywołuje w nim nasze programy, m.in. Code for Blue i MobiLab, jako przykład działań, które łączą kontakt z naturą ze sprawczością, edukacją terenową i realnym wpływem na lokalne środowisko.
Dr Józefowicz mówi wprost: relacja człowieka z naturą to nie „miły dodatek” do życia, ale jeden z podstawowych kontekstów regulacji psychicznej. Przywołuje szereg badań, z których aż 92% pokazało poprawę w co najmniej jednym obszarze zdrowia po kontakcie z naturalnym środowiskiem, a w przypadku zdrowia psychicznego odsetek ten wzrósł do 98%.
Dla młodych ludzi, którzy uczestniczą w naszych programach to rzeczywistość oparta na wyjściach w teren, obserwacjach, badaniach i działaniach.
Sprawczość jako antidotum na doomscrolling?
Jednym z wątków wywiadu jest zjawisko nawykowego konsumowania negatywnych informacji, które wzmacnia lęk i poczucie bezradności. Dr Józefowicz pokazuje, jak bezpośredni kontakt z naturą, połączony z realnym działaniem, działa regulująco: pomaga wyjść z pozycji biernego odbiorcy zagrożeń i wrócić do doświadczenia sprawczości.
Właśnie tak działają nasze programy. W School Living Lab i Code for Blue uczniowie nie siedzą i nie czytają o problemach środowiskowych, ale wychodzą z klasy, badają, analizują dane, projektują rozwiązania. Z tych działań powstają realne prototypy: systemy retencjonowania wody, ławki solarne ze stacjami ładowania, aplikacje monitorujące jakość powietrza czy zużycie wody. Uczniowie tworzą też narzędzia edukacyjne, np. gry i systemy wspierające codzienne nawyki środowiskowe.
Dr Justyna Józefowicz komentuje: bezpośredni kontakt z naturą reguluje układ nerwowy, ale dopiero połączenie go z działaniem buduje sprawczość, czyli przekonanie, że mam wpływ. A poczucie wpływu jest jednym z czynników chroniących zdrowie psychiczne, szczególnie u młodych ludzi funkcjonujących dziś w świecie dużej niepewności i przeciążenia.
W wywiadzie pojawia się ważna obserwacja: nawet proste aktywności terenowe, takie jak: obserwacja przyrody, prowadzenie notatek z badań, wspólna analiza lokalnych problemów mogą działać regulująco na układ nerwowy. Łączą one ruch, kontakt z naturą i poczucie celu.
Tego rodzaju doświadczenia, realizowane w modelu projektowym, uczą nie tylko wiedzy o świecie, ale też tego, jak na niego wpływać.
Cały wywiad z dr Justyną Józefowicz dostępny jest na portalu łącznoscznatura.pl.
