Polscy piętnastolatkowie rozumują jak najlepsi w Unii Europejskiej. Jednocześnie rzadziej niż ich rówieśnicy lubią się uczyć, czują się częścią szkoły i są zadowoleni z życia. To najważniejszy paradoks wyników badania PISA 2025, ogłoszonych 8 września. W Polsce badanie przeprowadził Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy na zlecenie Ministerstwa Edukacji Narodowej.
Powyżej średniej UE i OECD we wszystkich trzech dziedzinach
W głównej dziedzinie tegorocznej edycji – rozumowaniu w naukach przyrodniczych – polscy uczniowie uzyskali średnio 495 punktów, wyraźnie powyżej średniej dla krajów UE (476) i OECD (482). Wśród państw Unii istotnie lepszy wynik osiągnęli tylko uczniowie z Estonii i Finlandii.
Podobnie wypadły pozostałe obszary. W matematyce Polska zdobyła 484 punkty (UE – 460, OECD – 463), a w rozumieniu czytanego tekstu 482 punkty (UE – 451, OECD – 461). W matematyce lepszą od Polski w całej UE była wyłącznie Estonia, a w czytaniu – Estonia i Irlandia. W zależności od dziedziny polscy piętnastolatkowie wyprzedzali unijnych i „oecedowskich” rówieśników o 13 do 31 punktów.
Stabilizacja, ale poniżej poziomu z 2018 roku
Wyniki są zbliżone do tych z 2022 roku (bez istotnych statystycznie różnic). Po znaczącym spadku sprzed trzech lat to dobra wiadomość, ale – jak zaznacza prof. Maciej Jakubowski, dyrektor IBE PIB – do poziomu z 2018 roku wciąż daleka droga. Na tle świata Polska wyróżnia się pozytywnie: w wielu krajach utrzymuje się rozpoczęty wcześniej trend spadkowy, najsilniejszy w matematyce i czytaniu.
Duże różnice między typami szkół
Najlepiej radzili sobie licealiści, słabiej uczniowie techników, a najniższe wyniki notowały szkoły branżowe I stopnia. W szkołach branżowych aż 71% uczniów osiąga w matematyce jedynie najniższe poziomy umiejętności (poniżej poziomu 2.), 68% w czytaniu i 59% w naukach przyrodniczych. Odsetek uczniów o najniższych umiejętnościach w skali kraju (przyroda 20%, matematyka 26%, czytanie 24%) jest niższy niż średnio w UE, ale wyższy niż w 2018 roku.
Nowością jest przewaga chłopców w matematyce (o 13 pkt nad dziewczętami). Dziewczęta wciąż zdecydowanie lepiej czytają (+37 pkt).
Cyfrowy świat i sztuczna inteligencja
W innowacyjnej dziedzinie „Uczenie się w cyfrowym świecie” Polska uzyskała 507 punktów – powyżej średniej UE (492) i OECD (500). Jednocześnie badanie ujawnia problem z koncentracją: 74% uczniów wskazuje, że koledzy rozpraszają się urządzeniami w czasie lekcji (UE – 59%), a 62% odczuwa potrzebę bycia online podczas zajęć (UE – 49%). Częstsze poczucie przymusu bycia online wiązało się z niższymi wynikami we wszystkich dziedzinach.
Polscy piętnastolatkowie sięgają też po AI: 55% korzysta z chatbotów opartych na sztucznej inteligencji do nauki co najmniej raz w tygodniu (UE i OECD – 45%).
Wysokie wyniki, niskie samopoczucie
To najtrudniejszy obszar polskiej edukacji. – Piętnastolatkowie w Polsce rozumują jak europejska czołówka, a jednocześnie należą do najmniej zadowolonych z życia nastolatków. Rzadziej czują się częścią swojej szkoły; rzadziej opisują siebie jako wytrwałych i ciekawych nauki – mówi dr hab. Tomasz Gajderowicz, zastępca dyrektora IBE PIB.
Pod względem wytrwałości Polska zajmuje ostatnie miejsce razem ze Słowenią. Tylko 44% uczniów deklaruje, że pracuje nad zadaniem, dopóki go nie skończy (UE – 57%). Aż 63% uważa, że szkoła niewiele zrobiła, by przygotować ich do dorosłego życia (UE – 52%), a 38% zgadza się, że „szkoła okazała się stratą czasu” (UE – 26%). Wysoki jest też poziom nieobecności – 31% opuściło co najmniej jeden dzień nauki w ciągu dwóch tygodni przed badaniem.
Są jednak sygnały poprawy: poczucie przynależności do szkoły i poczucie bezpieczeństwa są istotnie wyższe niż w 2022 roku, a doświadczenie przemocy rówieśniczej pozostaje na tle Europy relatywnie niskie (17% wobec 20% średniej UE i OECD).
O badaniu: PISA to największe międzynarodowe badanie umiejętności uczniów, organizowane przez OECD co trzy lata. W edycji 2025 wzięło udział 91 krajów i regionów oraz ponad 760 tys. uczniów. Polskę reprezentowało 7103 uczniów z 217 szkół; badanie zrealizowano między 3 marca a 25 kwietnia 2025 roku.
