26 stycznia obchodzony jest Światowy Dzień Edukacji Ekologicznej. To dobra okazja do refleksji nad rolą edukacji jako jednego z ważniejszych narzędzi przygotowujących społeczeństwo do funkcjonowania w warunkach narastających wyzwań środowiskowych i klimatycznych. W przeciwieństwie do działań doraźnych, edukacja posiada potencjał długofalowy: kształtuje sposób myślenia, rozumienie procesów oraz zdolność podejmowania świadomych decyzji na poziomie indywidualnym i zbiorowym.
Współczesna edukacja ekologiczna coraz wyraźniej odchodzi od modelu transmisyjnego, opartego na przekazywaniu wiedzy encyklopedycznej, na rzecz podejścia problemowego i projektowego. Uczenie się osadzone w lokalnym kontekście, wykorzystujące otoczenie szkoły oraz realne wyzwania środowiskowe, sprzyja rozwijaniu sprawczości uczniów i uczennic. Sprawczość ta nie ogranicza się do opanowania określonych umiejętności, lecz obejmuje zdolność diagnozowania problemów, pracy na danych, projektowania rozwiązań oraz oceny ich skutków w perspektywie społecznej i środowiskowej.
W tym kontekście nasza Fundacja włączyła się w konsultacje publiczne projektu nowej podstawy programowej „Kompas jutra”, przekazując Ministerstwu Edukacji Narodowej swoje stanowisko. Wyraziliśmy pełne poparcie dla kierunku reformy opartego na profilu absolwenta, efektach uczenia się oraz wzmocnieniu kompetencji przekrojowych, w tym krytycznego myślenia, współpracy i odpowiedzialności. Z perspektywy edukacji klimatyczno-środowiskowej szczególnie istotne jest docenienie doświadczeń edukacyjnych, pracy projektowej oraz edukacji terenowej jako równorzędnych elementów procesu dydaktycznego.
W swoim stanowisku zaznaczyliśmy konieczność spójnego, interdyscyplinarnego ujęcia edukacji klimatycznej w podstawie programowej. Ograniczanie treści do zapisów fakultatywnych lub rozproszonych pomiędzy przedmiotami niesie ryzyko osłabienia ich realnej realizacji. Tymczasem wyzwania związane ze zmianą klimatu, gospodarowaniem zasobami czy adaptacją do kryzysów środowiskowych wymagają systemowego podejścia oraz konsekwentnego rozwijania kompetencji od najwcześniejszych etapów edukacji.
Istotnym elementem proponowanych rozwiązań jest również włączenie informatyki i technologii cyfrowych w realizację modułu klimatycznego. Rozumiana narzędziowo informatyka umożliwia pracę na danych środowiskowych, projektowanie i testowanie rozwiązań oraz analizę wpływu technologii na środowisko i dobrostan człowieka. Takie podejście sprzyja rozwijaniu zielonych kompetencji w wymiarze praktycznym oraz wzmacnia odporność informacyjną uczniów, w tym zdolność krytycznej oceny treści i przeciwdziałania dezinformacji.
Nowoczesna edukacja środowiskowa coraz wyraźniej łączy się także z zagadnieniami zdrowia i dobrostanu. Edukacja terenowa oraz praca „oparta na miejscu” wspierają równoważenie obciążeń cyfrowych, przeciwdziałają przeciążeniu informacyjnemu i sprzyjają budowaniu relacji z realnym światem. W tym sensie edukacja klimatyczno-środowiskowa staje się obszarem integrującym wiedzę przyrodniczą, kompetencje cyfrowe oraz edukację zdrowotną.
Przygotowanie młodych ludzi do odpowiedzialnego funkcjonowania w zmieniającym się świecie nie może opierać się na działaniach incydentalnych. Wymaga ono spójnych rozwiązań systemowych, wsparcia nauczycieli oraz konsekwentnego wzmacniania sprawczości uczniów.
