Prawie czterdzieści osób z organizacji pozarządowych, samorządów, instytucji kultury, środowiska akademickiego, sektora finansowego i administracji centralnej spotkało się 30 czerwca 2026 roku w Ministerstwie Klimatu i Środowiska, by wspólnie odpowiedzieć na jedno z najtrudniejszych pytań polskiej polityki innowacyjnej: dlaczego dobre pomysły na zieloną transformację zatrzymują się na etapie pilotażu? Drugie Konsultacje Środowiskowe programu GREENOWACJE były nie tylko spotkaniem diagnostycznym, ale też próbą przekształcenia dotychczasowych doświadczeń w konkretne rekomendacje systemowe oraz priorytety kolejnego naboru projektów inkubacyjnych.
Polska stoi przed podwójnym wyzwaniem. Z jednej strony jesteśmy krajem o jednym z najwyższych poziomów emisji gazów cieplarnianych w przeliczeniu na jednostkę PKB w Unii Europejskiej i z gospodarką nadal silnie uzależnioną od węgla. Z drugiej – nasz potencjał innowacyjny pozostaje istotnie poniżej średniej unijnej. Zgodnie z danymi Europejskiego Rankingu Innowacyjności 2024 (European Innovation Scoreboard, EIS), Polska uzyskała wynik 72,5 pkt., plasując się poniżej średniej dla grupy Emerging Innovators wynoszącej 110 punktów i zaliczana jest do grupy wschodzących innowatorów, obok Chorwacji, Słowacji, Łotwy, Bułgarii i Rumunii.
Szczególnie niepokojące jest jednak zestawienie z wskaźnikiem ekoinnowacyjności. W Eco-Innovation Index Polska uzyskała wynik 69,7 punktu przy średniej UE wynoszącej 127,5 – co oznacza, że w zakresie innowacji środowiskowych dystans do przeciętnego państwa członkowskiego jest jeszcze większy niż w innowacyjności ogółem. Diagnozę tę potwierdza Główny Ekonomista Banku Millennium.
„Ekoinnowacje i ograniczenie wpływu naszej działalności na środowisko naturalne to nie jest tylko troska o klimat, ale również budowa konkurencyjnie odpornej gospodarki. W tym zakresie Polska ma wiele do wykonania — według indeksów ekoinnowacyjności jesteśmy krajem o jednym z najniższych wskaźników, więc mamy dużo pola do działania i duży dystans do nadrobienia. Bardzo ważnym obszarem jest budowa świadomości ekologicznej społeczeństwa i firm. To od nawyków zakupowych konsumentów, od naszych codziennych zachowań zależy poziom ekoinnowatności regionów.”
— Grzegorz Maliszewski, Główny Ekonomista, Bank Millennium
W tym kontekście inicjatywy takie jak GREENOWACJE nabierają szczególnego znaczenia. Celem programu jest wyłonienie i rozwinięcie w sumie 30 innowacji społecznych odpowiadających na lokalne wyzwania zielonej transformacji, ze szczególnym naciskiem na rozwiązania, które mają potencjał do wdrożenia, skalowania i trwałej zmiany sposobu działania szkół, samorządów, instytucji i społeczności. Najlepsze projekty otrzymują wsparcie finansowe w formie grantów do 120 000 złotych (średnio 95 000 złotych), a także tutoring ekspercki i dostęp do sieci współpracy.
W pierwszym naborze wpłynęły 92 zgłoszenia z całej Polski. Zakwalifikowano pomysły z obszarów tematycznych: edukacji ekologicznej, renaturyzacji, gospodarki obiegu zamkniętego, mobilności, efektywność energetyczną i lokalną adaptację do zmian klimatu. Skala zainteresowania potwierdziła istnienie znaczącego potencjału innowacyjnego w polskim społeczeństwie.
Jaki był cel drugiego spotkania?
Pierwsze Konsultacje Środowiskowe GREENOWACJE, które odbyły się w czerwcu 2025 roku w Ministerstwie Klimatu i Środowiska, były nastawione przede wszystkim na rozpoznanie terenu: zebranie perspektyw różnych środowisk i identyfikację obszarów tematycznych dla pierwszego naboru. Drugie konsultacje stawiały sobie ambitniejszy cel.
„W ramach programu GREENOWACJE prowadzimy dzisiaj konsultacje, do udziału w których zaprosiliśmy różne środowiska dotyczące obszaru innowacji. Skupiliśmy się na tym, żeby rozpoznać bariery do wprowadzania innowacji w Polsce, ale też popracować nad możliwymi rozwiązaniami. Z tych propozycji wybierzemy priorytety do finansowania przyszłych innowacji.”
— Piotr Nieznański, Dyrektor Programów Środowiskowych, Fundacja Code for Green
Zgodnie z założeniem organizatorów, spotkanie miało służyć „wyprodukowaniu” konkretnych rekomendacji systemowych adresowanych do administracji publicznej i resortów: co należy zmienić w sposobie finansowania, definiowania innowacji w programach publicznych i mechanizmach wdrożeniowych, aby zielone innowacje przestały ginąć na etapie pilotażu. Po drugie, przełożeniu wniosków z I naboru na priorytety tematyczne i warunki wsparcia dla II naboru GREENOWACJI.
Marcin Bielicki z Sense Consulting opisał strukturę procesu warsztatowego: „Mieliśmy okazję dyskutować przede wszystkim najpierw o barierach, które występują w Polsce w zakresie wdrażania zielonych innowacji. Z tych barier przeszliśmy dalej do inspirujących przykładów zarówno polskich, jak i zagranicznych, którym udało się przełamać te bariery. I dalej w zróżnicowanych grupach interdyscyplinarnych dyskutowaliśmy, jak na różnych poziomach — czy krajowym, czy samorządowym, czy lokalnym, albo nawet poszczególnej organizacji — jesteśmy w stanie zaadaptować te rozwiązania.”
Konsultacje odbyły się w formule łączącej prezentacje eksperckie z pracą warsztatową. Po otwarciu spotkania i wprowadzeniu merytorycznym, obejmującym dane z Eko-Indeksu Millennium o zróżnicowaniu potencjału ekoinnowacyjności polskich regionów, uczestnicy pracowali w równoległych grupach, analizując bariery i szanse z perspektywy krajowo-ministerialnej, samorządowej oraz programowej.
W konsultacjach wzięło udział blisko 40 osób, reprezentujących m.in.: samorządy terytorialne, ministerstwa, Lasy Państwowe, środowisko naukowe (Politechnika Poznańska, Akademia Koźmińskiego, Uniwersytet SWPS), organizacje pozarządowe, instytucje kultury, sektor finansowy i przedsiębiorców.
II Konsultacje Środowiskowe GREENOWACJE wpisują się w szerszy nurt partycypacyjnego kształtowania polityk publicznych, w którym wiedza ekspercka i doświadczenie praktyków – samorządowców, liderów organizacji pozarządowych, naukowców i przedsiębiorców są traktowane jako istotne źródło rekomendacji dla administracji centralnej.
Fakt, że spotkanie odbyło się w Ministerstwie Klimatu i Środowiska, z udziałem przedstawicieli resortu, w tym dr Pauli Hanasz z Departamentu Ochrony Powietrza i Negocjacji Klimatycznych , nadaje wynikom konsultacji bezpośrednią ścieżkę do procesu decyzyjnego.
„Zielone innowacje mają przed sobą wielką przyszłość – w Polsce i w skali globalnej. Kryzysy, z którymi się dziś mierzymy, wymagają rozwiązań kompleksowych i innowacyjnych: gospodarczych, społecznych i środowiskowych jednocześnie. Musimy też na nowo docenić naturę i zasoby, które są fundamentem naszego rozwoju. Z dzisiejszego spotkania zabieram przede wszystkim jedno: największą wartością nie była tematyka ani merytoryka sama w sobie, ale właśnie to, że udało nam się stworzyć przestrzeń do rozmowy między ludźmi z zupełnie różnych światów. I właśnie to umożliwia prawdziwą innowację.”
— dr Paula Hanasz, Doradczyni Ministra, Departament Ochrony Powietrza i Negocjacji Klimatycznych, Ministerstwo Klimatu i Środowiska
Zgodnie z diagnozą uczestników, bariery systemowe — finansowanie trwałości, brak właściciela rozwiązania, deficyt standardów pomiaru efektu i silosowość instytucjonalna — nie mogą być przezwyciężone wyłącznie przez działania projektowe. Wymagają interwencji na poziomie polityki publicznej: zmian w definicjach innowacji przyjętych w programach wsparcia, mechanizmów zachęcających do długoterminowego utrzymania rozwiązań, standardów dokumentowania i mierzenia efektów środowiskowych oraz formuł finansowania obejmujących nie tylko pilotaż, ale i fazę skalowania.
Projekt realizowany jest w partnerstwie SENSE consulting, Fundacji Code For Green oraz Związku Miast Polskich.
