W Ministerstwie Edukacji Narodowej odbyło się posiedzenie Zespołu ds. Edukacji Klimatycznej, działającego od grudnia 2024 roku. Spotkaniu przewodniczyła sekretarz stanu w MEN, Paulina Piechna-Więckiewicz, która – w imieniu Ministra Edukacji – wręczyła powołania nowym członkom i członkiniom Zespołu. Dr Małgorzata Snarska-Nieznańska odebrała podziękowania za dotychczasową pracę nad dostosowaniem podstawy programowej w zakresie treści klimatycznych, ekologicznych i środowiskowych w tym gronie.
Podczas posiedzenia podsumowano dotychczasową działalność Zespołu, przedstawiono jego cele i kierunki dalszych prac, a także zaprezentowano założenia tzw. modelowej szkoły – placówki przygotowanej do funkcjonowania w warunkach kryzysów klimatycznych, zdrowotnych, społecznych i technologicznych. Ten punkt programu spotkania omówiła właśnie dr Małgorzata Snarska-Nieznańska, członkini Zespołu ds. Edukacji Klimatycznej i prezeska Fundacji Code For Green. Istotnym punktem spotkania było również przedstawienie postępów prac grupy roboczej ds. podstawy programowej, realizowanych we współpracy z Instytutem Badań Edukacyjnych – Państwowym Instytutem Badawczym.
Edukacja klimatyczna w podstawie programowej – historyczny moment
Jak podkreślano podczas spotkania, prace nad podstawą programową edukacji klimatyczno-środowiskowej dla szkoły podstawowej są już na finiszu. To pierwszy raz w historii polskiej szkoły, gdy zagadnienia klimatu i środowiska zostały włączone do podstaw programowych wszystkich przedmiotów w sposób zintegrowany, a nie jako wąski, odrębny temat.
– To efekt wieloletniej pracy środowisk społecznych i eksperckich, w tym Fundacji Code for Green. Szczególnie cieszy mnie to, że w informatyce pojawiła się tematyka odpowiedzialnego projektowania i korzystania z technologii oraz programowania dla środowiska i klimatu, a zajęcia praktyczno-techniczne zyskały silny, projektowy charakter, uwzględniający m.in. cykl życia produktu – podkreśliła w trakcie posiedzenia Małgorzata Snarska-Nieznańska.
School Living Lab – szkoła jako system uczący się
Jednym z ważnych momentów spotkania była prezentacja dr Małgorzaty Snarskiej-Nieżnańskiej, członkini Zespołu ds. Edukacji Klimatycznej i prezeski Fundacji Code for Green, pt. „Nowa edukacja klimatyczno-środowiskowa. Pracownia School Living Lab jako narzędzie budowania zielonych kompetencji i odporności (rezyliencji) szkoły”.
W wystąpieniu zwróciła ona uwagę, że szkoła nie funkcjonuje dziś w oderwaniu od rzeczywistości, lecz znajduje się „na pierwszej linii” kryzysów – od pandemii, przez fale upałów i powodzie, po wyzwania migracyjne i geopolityczne. Dlatego edukacja klimatyczna nie może ograniczać się wyłącznie do treści programowych, ale musi być osadzona w realnych działaniach, infrastrukturze i codziennym doświadczeniu uczniów.
School Living Lab Fundacji Code for Green to model zintegrowanej, multifunkcyjnej pracowni szkolnej, która łączy edukację przyrodniczą, technologiczną, społeczną i humanistyczną. Jej celem jest budowanie zielonych i cyfrowych kompetencji, a także wzmacnianie rezyliencji szkoły – rozumianej jako zdolność do: absorpcji kryzysów (utrzymania podstawowych funkcji), adaptacji (uczenia się na doświadczeniach), transformacji (wdrażania lepszych, nowocześniejszych rozwiązań).
Model opiera się na uczeniu przez działanie, pracy projektowej, eksperymentowaniu, analizie danych i interdyscyplinarności. Uczniowie pracują nad realnymi, często lokalnymi problemami – dotyczącymi wody, energii, powietrza, zieleni czy jakości życia, a szkoła staje się uczącym się systemem, łączącym edukację z infrastrukturą i społecznością.
Pracownie jako warunek skutecznego wdrożenia reformy
W prezentacji prezeska Code For Green podkreśliła również istnienie tzw. luki wdrożeniowej, występującej między ambitnymi celami nowej podstawy programowej a realnymi warunkami organizacyjnymi szkół. Odpowiedzią na nią ma być komponent wdrożeniowy reformy „Kompas Jutra”, obejmujący: tworzenie zintegrowanych pracowni School Living Lab, przygotowanie nauczycieli do pracy procesowej i projektowej, łączenie różnych źródeł finansowania (środki UE, programy WFOŚ, programy MEN).
Model Code for Green został już przetestowany w praktyce: w ośmiu szkołach publicznych w różnych częściach Polski i, jak podkreśliła dr Snarska-Nieznańska, może być skalowany zarówno w szkolnictwie ogólnym, jak i zawodowym.
Kierunek: szkoła odporna i sprawcza
Posiedzenie Zespołu ds. Edukacji Klimatycznej pokazało, że edukacja klimatyczno-środowiskowa przestaje być dodatkiem, a staje się jednym z filarów nowoczesnej szkoły. Szkoły przyszłości mają nie tylko przekazywać wiedzę, ale przygotowywać młodych ludzi do życia w świecie dynamicznych zmian, rozwijając przy tym sprawczość, odpowiedzialność, kompetencje techniczne i społeczne oraz zdolność do współpracy i adaptacji.
To moment przełomowy, zarówno dla systemu edukacji, jak i dla środowisk, które od lat pracowały nad tym, by klimat i środowisko stały się realną, a nie deklaratywną częścią szkolnej codzienności.
Fot. MEN oraz Małgorzata Snarska-Nieznańska, Magdalena Ochwat
