Nie przyszli z listą skarg, tylko z gotową diagnozą i planem działania. W poniedziałek, 28 września, uczniowie Szkoły Podstawowej im. mjr. Henryka Dobrzańskiego „Hubala” w Sejnach przedstawili podczas sesji Rady Miasta w Sejnach, odbywającej się w tamtejszym Ośrodku Kultury wyniki projektu Code for Blue. Mówili o tym, jak przywrócić życie Jezioru Sejny i odtworzyć dawne miejskie kąpielisko, o którym marzą mieszkańcy.
Projekt w imieniu zespołu zaprezentowali Amelia, Anita i Mateusz. Za ich wystąpieniem stał rok pracy całej pracowni. W roku szkolnym 2025/2026 tworzyło ją 19 uczniów: 12 z klasy 7a i 7 z klasy 8b. Pracownię prowadziły nauczycielki – Marzanna Zianowicz i Joanna Sołomianko-Trzyna.
Punktem wyjścia była woda i pytania o to, co się z nią dzieje w najbliższym otoczeniu szkoły. Uczniowie rozmawiali z przedstawicielami instytucji zajmujących się zdrowiem, środowiskiem i bezpieczeństwem, m.in. w Samodzielnym Publicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej w Sejnach. Zadawali pytania lokalnym decydentom: burmistrzowi Sejn Dorianowi Krauze, staroście sejneńskiemu Maciejowi Plesiewiczowi i wójt gminy Sejny Joannie Raś. Odwiedzili oczyszczalnię ścieków oraz miejskie wodociągi i kanalizację, gdzie poznali proces oczyszczania ścieków i uzdatniania wody pitnej. Na podstawie wywiadów i sondy ulicznej zdiagnozowali potrzeby mieszkańców. Najczęściej wracał jeden problem: Sejny nie mają kąpieliska.
Badania w terenie
Uczniowie wyszli w plener, żeby sprawdzić stan Marychy i Jeziora Sejny. Badali linię brzegową i stare kąpielisko miejskie, oceniali infrastrukturę na brzegu, dno, stopień zamulenia i stan pomostów. Pobrali też próbki wody do badań.
Jezioro Sejny to płytkie, przepływowe jezioro polodowcowe typu morenowego o powierzchni około 64 hektarów. Składa się z trzech części. Do największej, wydłużonej części północnej, głębokiej na ponad 3 metry, uchodzi Czarna Marycha, zasilana m.in. dopływami z Puńska i jezior. Część środkowa jest wąska i płytka, a trzecia, owalna, jest najgłębsza.
Problem zaczyna się w zlewni
Z analizy uczniów wynika, że jezioro jest ofiarą tego, co dzieje się w całej zlewni Marychy. Główne źródła zanieczyszczeń to rolnictwo, przemysł rolno-spożywczy i punktowe odprowadzanie ścieków. Do wody trafiają związki organiczne, spływy z pól i łąk, nawozy oraz ścieki komunalne. Według raportów Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska z lat 2019–2024 Marycha na większości odcinków ma zły stan wód, a jej niski przepływ ogranicza naturalną zdolność rzeki do samooczyszczania.
Młodzieżowy plan zakłada określoną kolejność działań. Najpierw trzeba zatrzymać zanieczyszczenia ze zlewni: racjonalnie nawozić grunty rolne, uregulować i kontrolować gospodarkę wodno-ściekową w miejscowościach wokół jeziora oraz utrzymać i rozbudować wzdłuż brzegów bariery glebowo-roślinne, czyli pasy drzew i krzewów zatrzymujące spływ soli mineralnych i substancji toksycznych. Dopiero potem można myśleć o odmulaniu jeziora. To proces rozłożony na kilka lat i trudny, bo rzeka stale nanosi nowy osad. Ostatni etap to oczyszczenie brzegu i odtworzenie kąpieliska. Uczniowie zwrócili uwagę także na stronę prawną: Jezioro Sejny to wody publiczne, więc większość prac ingerujących w dno lub brzeg wymaga zgłoszenia lub pozwolenia wodnoprawnego od Wód Polskich.
Argumenty dla radnych
Młodzież przedstawiła radnym konkretne uzasadnienie i poprosiła o podjęcie uchwały o utworzeniu kąpieliska. Wśród podnoszonych argumentów pojawiły się – argument społeczny: miasto potrzebuje miejsca spotkań i integracji mieszkańców; argument ekologiczny: oczyszczenie brzegu to nie tylko porządki, ale też zatrzymanie eutrofizacji jeziora w tej części miasta oraz argument ekonomiczny: przywrócone kąpielisko przyciągnie turystów i wesprze lokalną gastronomię oraz handel.
Najmocniej wybrzmiał argument kosztowy. Przy starym kąpielisku wciąż istnieje infrastruktura: pomosty, miejsce na grilla i ognisko, łąka, zadaszone stoliki z ławkami, sanitariaty. Przywrócenie do stanu użyteczności tego miejsca jest wielokrotnie tańsze niż budowa nowego. Każdy rok zwłoki podnosi jednak koszt, bo teren zarasta. „Działajmy teraz, póki infrastruktura jeszcze istnieje” – apelowali uczniowie.
Samorząd odpowiada
Uczniów na sesję zaprosił przewodniczący Rady Miasta Sejny Michał Miszkiel. – Często spotykam się z komentarzami, że jezioro jest w złym stanie i że nie ma kąpieliska. Spotkanie podsumowujące projekt, w którym uczestniczyłem na zaproszenie Fundacji, otworzyło mi oczy. To problem bardzo dużej skali, a jego rozwiązanie wymaga współdziałania wielu podmiotów. Dlatego postanowiłem zaprosić uczniów na sesję, żeby ten problem nagłośnić. Liczę, że w przyszłych latach zbierzemy tego owoce – mówił. Przewodniczący wspomniał też o planach dotyczących analizy możliwości prawnych podjęcia uchwały intencyjnej dot. jeziora.
Burmistrz Sejn Dorian Krause podkreślił, że młodzi ludzie uświadomili władzom miasta skalę problemu. – Przedstawili swoje badania i wnioski, które mówią jasno: bez współpracy nie damy rady zadbać o nasze jezioro. Pokazali, gdzie problem się zaczyna i co trzeba zrobić, żeby zażegnać tę kryzysową sytuację. Musimy uruchomić pracę nie jednego, ale kilku samorządów, a także instytucji i organizacji pozarządowych. Dzięki współpracy możemy przywrócić naszemu jezioru świetlaną przyszłość – zaznaczył
Sprawczość po stronie młodzieży
Piotr Nieznański z Fundacji Code for Green, która prowadzi program, nie krył uznania dla uczniów. – My staraliśmy się tylko pomóc. Cała sprawczość i cała inicjatywa była po stronie młodzieży – podkreślił. – Z dzisiejszej diagnozy wynika bardzo wyraźnie, że problem nie zaczyna się i nie kończy na jeziorze. Leży wzdłuż całej rzeki. Odpowiedzi, które tu usłyszeliśmy, a które pewnie przyniosłaby też diagnoza zlecona firmie zewnętrznej za wiele tysięcy złotych, pokazują, że trzeba inwestować w strefy buforowe wzdłuż cieków.
Code for Blue to program edukacji wodnej Fundacji Code for Green z Sejn. Uczniowie pracują w nim w terenie, korzystają z danych naukowych i metody design thinking, a efektem ich pracy są realne propozycje dla lokalnej społeczności.
Program jest dofinansowany przez Narodowy Instytut Wolności ze środków Programu NOWEFIO na lata 2021–2030.
Students from Sejny want to save their lake. They have a detailed plan
