Zapewnienie wszystkim wysokiej jakości edukacji oraz promowanie uczenia się przez całe życie to jeden z filarów Agendy 2030 i warunek powodzenia pozostałych Celów Zrównoważonego Rozwoju. Edukacja nie tylko przygotowuje do funkcjonowania w zmieniającym się świecie, ale także buduje sprawczość, odpowiedzialność społeczną oraz zdolność reagowania na wyzwania klimatyczne, gospodarcze i zdrowotne.
Fundacja Code for Green, wspólnie z Fundacją To Proste, przygotowała rekomendacje dotyczące realizacji Celu 4 – Dobra jakość edukacji – w Polsce w latach 2025–2030. Rekomendacje te stanowią część szerszego opracowania poświęconego realizacji Agendy 2030, przygotowanego przez organizacje pozarządowe.
Zgodnie z UN SDG Report 2025, tempo poprawy jakości nauczania i dostępu do edukacji na świecie jest zbyt wolne, aby osiągnąć globalne cele do 2030 roku. W wielu regionach utrzymują się poważne nierówności edukacyjne, a systemy oświaty zmagają się z niedoborem wykwalifikowanych nauczycieli, przeciążeniem programów nauczania oraz brakiem inwestycji w edukację wczesnodziecięcą i rozwój kompetencji podstawowych.
Raport podkreśla, że bez zdecydowanych działań na rzecz wyrównywania szans, wzmacniania jakości nauczania i promowania uczenia się przez całe życie Cel 4 pozostanie jednym z najbardziej zagrożonych celów Agendy 2030.
Rekomendacje Code for Green
– W rekomendacjach mocno wybrzmiewa prosta zasada: edukacja klimatyczna musi być powiązana ze zdrowiem, dobrostanem i przyszłymi ścieżkami zawodowymi. Wtedy zielone kompetencje przestają być „dodatkiem”, a stają się realnym kapitałem rozwojowym Polski – podkreśla Piotr Nieznański from the Code for Green Foundation.
-
Edukacja praktyczna i sprawcza
Edukacja klimatyczna i środowiskowa powinna opierać się na praktyce i doświadczeniu, rozwijając u uczniów zdolność do samodzielnego działania i kształtowania rzeczywistości. Model edukacji powinien łączyć teorię z realnymi działaniami na rzecz klimatu, wody i bioróżnorodności. -
Rozwój kompetencji uniwersalnych i postaw proaktywnych
Nauczanie musi rozwijać umiejętności badawcze, analityczne, komunikacyjne, współpracę i krytyczne myślenie. Uczniowie powinni być przygotowywani do roli agentów zmiany (change makers). -
Uczenie przez doświadczanie
Metody dydaktyczne powinny angażować uczniów poprzez projekty edukacyjne w lokalnym kontekście, zajęcia terenowe, design thinking oraz podejście STEAM. Kluczowe jest diagnozowanie problemów, projektowanie rozwiązań i ich wdrażanie w otoczeniu szkoły. -
Szkoła rezylientna – adaptacja do kryzysu klimatycznego
Szkoły powinny być miejscem zdobywania wiedzy oraz praktycznym przykładem adaptacji do zmian klimatu, wyposażone w infrastrukturę odporną na zmiany środowiskowe, taką jak odnawialne źródła energii, systemy oszczędzania wody i energii, ogrody deszczowe czy systemy zapewniające czyste powietrze. -
Zintegrowane podejście dydaktyczne
Edukacja klimatyczna powinna być realizowana międzyprzedmiotowo, z wykorzystaniem projektów, dni projektowych i zespołów nauczycieli o różnych kompetencjach. -
Rozwijanie umiejętności krytycznego myślenia i debaty
Szkoły powinny kształcić kompetencje analizy, argumentacji i prowadzenia dyskusji opartej na faktach, co jest fundamentem świadomego i odpowiedzialnego obywatelstwa. -
Powiązanie edukacji klimatycznej ze zdrowiem i zielonymi kompetencjami
Edukacja powinna być ściśle powiązana z troską o zdrowie, dobrostan i przyszłe ścieżki zawodowe uczniów. Zielone kompetencje to realny kapitał rozwojowy Polski. -
Wykorzystanie rzetelnych źródeł i wsparcie eksperckie
Proces dydaktyczny musi bazować na najnowszych, sprawdzonych raportach i materiałach eksperckich, dostępnych w różnych formatach, także cyfrowych.
Edukacja jako element systemu zrównoważonego rozwoju
Zrównoważony rozwój zakłada, że żadne działanie nie funkcjonuje w izolacji. Edukacja wpływa jednocześnie na rozwój społeczny, gospodarczy i środowiskowy, a jej trwała poprawa jest możliwa tylko wtedy, gdy uwzględnia wszystkie te wymiary.
Obok trzech klasycznych filarów zrównoważonego rozwoju – społecznego, środowiskowego i gospodarczego – coraz częściej wskazuje się czwarty wymiar: instytucjonalny. Dobre prawo, sprawne instytucje i długofalowe polityki publiczne są warunkiem skutecznej realizacji Celu 4 i pozostałych Celów Agendy 2030.
Rekomendacje dotyczące 17 celów zawarte w dokumencie zostały przygotowane na podstawie materiałów i wypowiedzi przekazanych przez 34 organizacje pozarządowe i partnerów, którzy uczestniczyli w jubileuszu dziesięciolecia Agendy 2030. Spotkanie odbyło się 16 września 2025 roku w Akademii Leona Koźmińskiego w Warszawie, a jego organizatorem był UNEP/GRID-Warszawa, organizacja afiliowana przy Programie Narodów Zjednoczonych ds. Środowiska (UNEP).
